Τι είναι το άγχος

Σε αδρές γραμμές το άγχος έχει οριστεί ως μια σωματική και ψυχική αντίδραση απέναντι σε μια απειλητική συνθήκη, η οποία χαρακτηρίζεται από ανησυχία, σωματική ένταση και συχνά συνδέεται με το φόβο.

Πιο αναλυτικά, περιγράφεται ως ένα γενικό αίσθημα έντασης, εγρήγορσης και πίεσης. Κάποιες φορές συνοδεύεται και από σωματικές ενδείξεις (π.χ. ζαλάδα, αίσθημα γρήγορου καρδιακού παλμού, εφίδρωση κ.α.).

Δεν συνιστά συνήθως μια ευχάριστη εμπειρία, όμως έχει μια σημαντική λειτουργικότητα στη ζωή μας, καθώς υποδηλώνει ότι καλούμαστε να διαχειριστούμε κάποιες καταστάσεις απαιτητικές, αποσταθεροποιητικές και σημαντικές.

Συνεπώς, το άγχος θα μπορούσε να ιδωθεί και ως ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο και το εξωτερικό περιβάλλον.

Άραγε, θα μπορούσε το άγχος να συνδεθεί και με άλλες έννοιες, όπως με τις σημαντικές σχέσεις ή το νόημα ζωής;

Σε αυτό το άρθρο, θα εξερευνήσουμε τη συστημική και την υπαρξιακή διάσταση του άγχους, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν να το κατανοήσουμε και από άλλα πρίσματα.

Το Άγχος και η Συστημική Οπτική

Η Συστημική Θεώρηση υπογραμμίζει ότι το άγχος δεν είναι αποκλειστικά ένα ατομικό φαινόμενο, αλλά επηρεάζεται σημαντικά από τις σχέσεις και τα συστήματα, στα οποία αλληλεπιδρούμε.

Άλλωστε, το κοινωνικό, το κοινοτικό, το σχεσιακό και το διαπροσωπικό πλαίσιο, επιδρούν σημαντικά στον τρόπο σκέψης και βίωσης της ζωής.

Επομένως, οι σχέσεις μάς συνδιαμορφώνουν και μάς συγχρονίζουν με τον χωροχρόνο που ζούμε.

Το άγχος μέσα στα συστήματα:

• Η οικογένεια ως το πρώτο σύστημα: Οι δυναμικές των οικογενειακών σχέσεων (των πρώτων σχέσεων στις οποίες υπάρχουμε), οι επικοινωνιακοί τρόποι και τα μη λεκτικά μηνύματα που διακινούνται, παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και των αντιδράσεών μας στο άγχος. Το οικογενειακό μικροκλίμα, μεταξύ άλλων, δίνει μια κεντρική οπτική για τον τρόπο ζωής.
• Οι κοινωνικές ομάδες και οι διαπροσωπικές σχέσεις: Οι φίλοι, οι συνάδελφοι, αλλά και ευρύτερα οι κοινότητες, στις οποίες επιλέγουμε να ανήκουμε, επηρεάζουν τις πεποιθήσεις μας, τις αξίες μας και τις αντιλήψεις μας για τον εαυτό και τον κόσμο. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να καθοριστεί ποια πεδία ζωής βιώνουμε ως αγχογόνα.
• Η κοινωνία ως υπερσύστημα: Οι πολιτισμικές αξίες, η ιστορική διαδρομή, οι κανόνες και οι προσδοκίες της εκάστοτε κοινωνίας επιδρούν στον τρόπο που αντιλαμβάνονται τη ζωή τα μέλη της και επηρεάζουν την αντίληψη και την εκδήλωση του άγχους.

Το Άγχος και η Υπαρξιακή Θεώρηση

Αρκετοί υπαρξιστές φιλόσοφοι, όπως ο Martin Heidegger, αλλά και θεραπευτές, όπως ο Rollo May, σημειώνουν ότι το άγχος αποτελεί μια θεμελιώδη και πολύτιμη ανθρώπινη εμπειρία, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ύπαρξή μας.

Για αυτό το λόγο, είναι σημαντική η νοηματοδότησή του, προτού ονομαστεί καταστρεπτικό ή γίνει προσπάθεια απλώς να εξαλειφθεί.

Η νοηματοδότηση επιτρέπει – πέρα από την κατανόηση – και την αλλαγή. Δεν επικεντρώνεται στην εξάλειψη του άγχους, αλλά στη λειτουργία του στη ζωή του ανθρώπου.

Το άγχος ενεργοποιείται απέναντι σε καταστάσεις που λογίζονται ως απειλητικές ή επικίνδυνες. Αυτές οι καταστάσεις δε σχετίζονται μόνο με φαινόμενα του εξωτερικού περιβάλλοντος (π.χ. ένας σεισμός ή μια ληστεία), αλλά και με φαινόμενα του εσωτερικού κόσμου (π.χ. «θα καταφέρω να πραγματοποιήσω το όνειρό μου»;).

Ταυτόχρονα, δεν ανησυχούμε όλοι για τα ίδια πράγματα. Το άγχος είναι μια υποκειμενική εμπειρία. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες πανανθρώπινες καταστάσεις, οι οποίες προκαλούν άγχος. Ας δούμε ποιες είναι αυτές.

• Η συνειδητοποίηση και η διαχείριση της ελευθερίας: Το άγχος προκύπτει συχνά όταν κανείς συνειδητοποιεί ότι έχει την ελευθερία να επιλέξει ως προς το τρόπο που θα ζήσει τη ζωή του. Αυτό συμβαίνει γιατί, ενώ είναι λυτρωτική η συνειδητοποίηση, φέρνει μαζί της ένα αίσθημα ευθύνης για τις επιλογές που θα κάνει. Μάλιστα, μπορεί να γεννώνται αμφισβήτηση, φόβος και αγωνία σχετικά με το αν οι επιλογές είναι σωστές, αν στο μέλλον θα φέρουν ικανοποίηση από τη ζωή, αλλά και αν θα καταφέρει να τις υλοποιήσει. Η ελευθερία της επιλογής, παρότι ακούγεται και είναι ένα σημαντικό δώρο στη ζωή του ανθρώπου, την ίδια στιγμή είναι αγχογόνος συνθήκη, αφού κανείς καλείται να ορίσει τον εαυτό του και να θέσει ο ίδιος το πλαίσιο της ζωής του.

• Η συνειδητοποίηση της φθοράς και του θανάτου: Η φθορά και ο θάνατος είναι εξαρχής συνυφασμένα με την ανθρώπινη ύπαρξη. Η συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που μόνο θα γεννηθεί αλλά δε θα πεθάνει, προκαλεί ένα βαθύ αίσθημα ανασφάλειας και άγχους για το μέλλον. Η σκέψη για τη θνητότητα, ωστόσο, δεν αφορά αποκλειστικά το πεπερασμένο της ύπαρξης. Αφορά, παράλληλα, και τη διαπραγμάτευση για τη ζωή που θα ζήσει κανείς. Έτσι, η αναζήτηση νοήματος σε μια ζωή που κάποια στιγμή τελειώνει, είναι μια διαρκής πρόκληση.

• Η έλλειψη νοήματος ζωής: Η αίσθηση για κάποιον άνθρωπο ότι δε μπορεί να βρει νόημα στη ζωή του ή που δεν αισθάνεται ότι έχει προσωπική ταυτότητα, σε ένα κόσμο που διαρκώς αλλάζει με μεγάλες ταχύτητες, προκαλεί άγχος και δυσφορία. Το νόημα ζωής δεν είναι προκαθορισμένο. Σχετίζεται με το ερώτημα: «πώς θέλω να υπάρχω στον κόσμο». Καλείται κάθε πρόσωπο να το αναζητεί διαρκώς. Καλείται διαρκώς να αναστοχάζεται για τη θέση του στον κόσμο και τις σχέσεις (είτε με τον εαυτό είτε με άλλα πρόσωπα). Και αυτός ο αναστοχασμός επιφέρει υπαρξιακό άγχος!
  • Ωστόσο, το νόημα ζωής βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με το ερώτημα: «ποιος είμαι». Η αυτογνωσία προσδίδει αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας. Έτσι, η διαπίστωση ότι δεν υπάρχει αυτό το σταθερό σημείο αυτοαναφοράς, μπορεί να διεγείρει έντονο άγχος. Εντούτοις, αυτό το άγχος αποτρέπει το πρόσωπο από το να καθηλωθεί σε μια αίσθηση κενού.

• Το άγχος της μοναξιάς: Στην υπαρξιακή προσέγγιση η μοναξιά είναι μια αναπόφευκτη εμπειρία. Ως ατομικότητες καλούμαστε να κατανοήσουμε ότι είμαστε μόνοι, καθώς αποτελούμε μοναδικές και ανεπανάληπτες υπάρξεις, όπου καμία δε μοιάζει, δεν ταυτίζεται με την άλλη. Η διαπίστωση αυτή δεν έχει σχέση με κάποια ναρκισσιστική περιγραφή του ανθρώπου, αλλά συνίσταται στην πραγματικότητα ότι, κανείς δεν συνταυτίζεται απόλυτα με κανέναν άλλον. Βέβαια, αυτό δεν αποκλείει την σύνδεση με τους άλλους ανθρώπους. Απεναντίας, αυτή ακριβώς η διαπίστωση, παρότι προκαλεί άγχος, μπορεί να γεννήσει δημιουργικές δυνάμεις αφενός για αυτογνωσία, αφετέρου για το χτίσιμο αυθεντικών σχέσεων. Παράλληλα, η καθήλωση στη μοναξιά και η μη αναζήτηση ουσιαστικών σχέσεων, οδηγεί στην απομόνωση, δηλαδή στην αποκοπή από τον κόσμο και τους άλλους. Εκεί, η μοναξιά γίνεται μια φυλακή, η οποία επιφέρει απελπισία και δεν επιτρέπει ούτε να αντιληφθούμε τη μοναδικότητά μας ούτε και να αποκομίσουμε σημαντικές σχέσεις, που θα μας επιτρέψουν να εμπλουτιστούμε.

Η Διαχείριση του Άγχους

Το άγχος μπορεί να είναι μια δυσάρεστη εμπειρία, αλλά δεν είναι μια κακή εμπειρία. Έχει μια λειτουργικότητα, αφού προκύπτει από κάτι (εσωτερικό ή εξωτερικό) που καλείται ο άνθρωπος να ανταποκριθεί.

Το άγχος, πέρα από τη διαπίστωση που αφορά τον κίνδυνο ή τη δυσκολία, κομίζει και την ανάγκη να βρεθεί λύση, ώστε κανείς να προχωρήσει παρακάτω. Καθώς το άγχος είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης και εμπειρίας, το σημαντικό είναι να νοηματοδοτηθεί, αντί να κουκουλωθεί.

Πολλές φορές, πίσω από το αίτημα της διαχείρισης του άγχους, κρύβεται η προσδοκία να εξαφανιστεί. Όμως, η αποφυγή μιας τόσο σημαντικής εμπειρίας, μπορεί να προκαλέσει περισσότερη δυσφορία.

Μοιάζει σαν να πρέπει να μπει ένας φράχτης σε ένα ποτάμι, που όμως κάποια στιγμή θα υπερχειλίσει, καθώς συνεχίζει να ρέει.

Με άλλα λόγια, το άγχος επιμένει σε μεγαλύτερη ένταση, αν κάποιος δεν αφουγκραστεί τους λόγους, για τους οποίους προκύπτει, δημιουργώντας σημαντική ψυχική κόπωση. Για αυτό το λόγο η αποδοχή του άγχους είναι και το πρώτο βήμα για τη διαχείρισή του.

The post Το άγχος ως μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης appeared first on ανθίΖΩντας.

Η κατάθλιψη είναι μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους παγκοσμίως. Δεν αποτελεί απλώς μια περαστική θλίψη ή μελαγχολία, αλλά αντίθετα μια επίμονη και εξουθενωτική κατάσταση.

Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής ενός προσώπου, να οδηγήσει στην απομόνωσή του από τις σχέσεις του, να μπλοκάρει τα συναισθήματά του,  ακόμα και να οδηγήσει σε έκπτωση της καθημερινή λειτουργικότητάς του.

Συμπτώματα της Κατάθλιψης

Τα συμπτώματα της κατάθλιψης ποικίλουν, σημειώνουν διαφορετική ένταση και διάρκεια για κάθε άνθρωπο και συνήθως περιλαμβάνουν:

• Καταθλιπτική διάθεση: Για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά τα άτομα μπορεί να αισθάνονται βαθιά θλίψη, λύπη, κενό, απελπισία.  
• Μειωμένο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση: Παρατηρείται συνήθως έντονη μείωση ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σε όλες (ή σχεδόν σε όλες) τις δραστηριότητες που το άτομο συνήθως επιτελούσε ή απολάμβανε στο παρελθόν.
• Σημαντική απώλεια βάρους ή αύξηση βάρους: Η εμφανής αλλαγή σωματικού βάρους συνήθως επέρχεται χωρίς να υπάρχει κάποια προσπάθεια για τροποποίηση του βάρους (για παράδειγμα δίαιτα). Κυρίως σχετίζεται με δραστική μείωση ή αύξηση της όρεξης του ατόμου για αρκετό χρονικό διάστημα.
• Αϋπνία ή υπερυπνία: Συνήθως διαπιστώνεται από άτομα που βιώνουν κατάθλιψη να αλλάζει τόσο ο χρόνος όσο και η διάρκεια του ύπνου τους, ως αντίδραση στην έντονη συναισθηματική κατάσταση που βιώνουν.
• Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση: Προκειμένου να εξηγηθεί καλύτερα, η ψυχοκινητική διέγερση σημαίνει έντονη σωματική κινητικότητα (συνήθως συνοδεύεται από ένταση, άγχος ή και επιθετικότητα). Από την άλλη, η ψυχοκινητική επιβράδυνση αφορά τον αργό ρυθμό στην κίνηση, στην σκέψη αλλά και στο λόγο. Αυτό το σύμπτωμα κυρίως παρατηρείται από άλλους, ενώ τα ίδια τα άτομα συνήθως δεν αντιλαμβάνονται τα αισθήματα ανησυχίας ή επιβράδυνσης.
• Κόπωση ή μειωμένη ενέργεια: Χωρίς να έχει υπάρξει απαραίτητα σωματική κόπωση. Αφορά ένα γενικό αίσθημα κούρασης.
• Αίσθημα αναξιότητας:Το αίσθημα αναξιότητας δεν αφορά μια δραστηριότητα, αλλά συνήθως εκτείνεται σε όλο τα φάσμα της ζωής ενός ανθρώπου με κατάθλιψη και η εστίαση γίνεται στην αίσθηση χαμηλής προσωπικής αξίας, στην καθήλωση στην αδικία ή στο μοιραίο.
• Μειωμένη ικανότητα σκέψης ή συγκέντρωσης ή αναποφασιστικότητα: Καθώς υπάρχει έντονη δυσφορία και πολλές μπλεγμένες σκέψεις, το άτομο αισθάνεται αδυναμία να επικεντρωθεί σε μια δραστηριότητα για παράδειγμα, ενώ βιώνει την αίσθηση της ανεπάρκειας στη λήψη απόφασης.
• Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου: Σε ορισμένες περιπτώσεις ανθρώπων που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη μπορεί να υπάρξουν και σκέψεις θανάτου ή αυτοκαταστροφής. Όχι απλώς φόβος για το θάνατο, αλλά και επαναλαμβανόμενες ιδέες αυτοκτονίας  είτε με είτε χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο. Σε ορισμένες, πιο σοβαρές συνθήκες, μπορεί ένα άτομο που βιώνει κατάθλιψη και δεν έχει φροντιστεί να οδηγηθεί ακόμα και σε απόπειρα αυτοκτονίας.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως τα συμπτώματα αυτά συνηθέστερα προκαλούν σημαντική δυσφορία, αλλά και έκπτωση στη καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Ταυτόχρονα, τα συμπτώματα αυτά δεν θα πρέπει να αποδοθούν σε κάποια άλλη ιατρική πάθηση ή χρήση ουσιών.

Θλίψη vs. Κατάθλιψη: Μια Σημαντική Διάκριση

Είναι σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ της θλίψης και της κατάθλιψης, καθώς συχνά διαπιστώνεται κίνδυνος να υπάρξει σύγχυση ανάμεσα σε δύο αρκετά διαφορετικές καταστάσεις. Η θλίψη είναι μια αναμενόμενη συναισθηματική αντίδραση (ένα συναίσθημα δηλαδή), που μπορεί κανείς να βιώσει σε διάφορες αρνητικές ή δυσφορικές συνθήκες στη διάρκεια της ζωής.

Η θλίψη ως συναίσθημα, δεν αποκλείει την συνύπαρξη και άλλων συναισθημάτων την ίδια στιγμή. Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα, αλλά πολύ περισσότερο θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένα πέπλο που σκεπάζει και κατακλύζει το άτομο, την σκέψη του, τα συναισθήματά του, τον εαυτό του και τις σχέσεις του.

Η θλίψη, συνήθως, είναι παροδική και δεν επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα. Για παράδειγμα, η θλίψη μετά από ένα χωρισμό ή την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι ένα αναμενόμενο συναίσθημα.

Η κατάθλιψη, από την άλλη πλευρά, είναι μια πιο επίμονη και περίπλοκη κατάσταση. Τα συμπτώματα εμφανίζονται με ένταση και μεγαλύτερη διάρκεια επηρεάζοντας αρνητικά την ζωή του ατόμου. Για παράδειγμα, την ικανότητά του να εργαστεί, να σπουδάσει, να διατηρήσει σχέσεις και να απολαύσει γενικότερα τη ζωή του. Η απελπισία, η ματαιότητα και το αίσθημα κενού κυριαρχούν. Η κατάθλιψη μπορεί να περιλαμβάνει και το συναίσθημα της θλίψης, ωστόσο είναι μια κατάσταση αποδιοργανωτική για τη ζωή του ανθρώπου.

Αίτια της Κατάθλιψης:

Η υπαρξιακή συστημική προσέγγιση αναγνωρίζει ότι η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια βιοχημική ανισορροπία ή μια απλή συναισθηματική αντίδραση, αλλά μια σύνθετη κατάσταση που πηγάζει από την αλληλεπίδραση διαφόρων παραγόντων. Έτσι, τόσο εσωτερικοί όσο και εξωτερικοί παράγοντες – αλλά και η αλληλεπίδραση αυτών- μπορούν να συμβάλλουν στην εμφάνιση της κατάθλιψης. Ενδεικτικά:

Εσωτερικοί Παράγοντες:

• Ανεπεξέργαστα υπαρξιακά ερωτήματα:  Όταν τα φυσιολογικά υπαρξιακά ερωτήματα για τη ζωή, το θάνατο, την ελευθερία, τον έρωτα, τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο  απωθούνται και δεν επεξεργάζονται, ώστε να αναζητήσει κανείς αυθεντικές απαντήσεις μπορεί να οδηγήσουν στην αίσθηση κενού, ματαιότητας, στην έλλειψη νοήματος ζωής και στην παράδοση στο μοιραίο. Είναι ερωτήματα βαθιά υπαρξιακά και απαιτητικά, η μη επεξεργασία των οποίων οδηγεί σε καθήλωση.
• Δύσκολα προσωπικά βιώματα: Τραυματικές εμπειρίες ζωής (όπως η κακοποίηση ή η παραμέληση), δυσλειτουργικές σχέσεις, αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό και τον κόσμο, η εμπειρία των διακρίσεων ή  του ρατσισμού είναι μερικά παραδείγματα. Στην πραγματικότητα, όλοι με κάποιο τρόπο, κάποια στιγμή έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με τραυματικές εμπειρίες. Όταν σε αυτές δεν υπάρχει το δίχτυ προστασίας της σχέσης, αλλά και η επεξεργασία για υπέρβαση του τραύματος, τότε το τραύμα μπορεί να γίνει ένα είδος GPS στη ζωή μας: καθοδηγεί σκέψεις, αποφάσεις, δράσεις.   
• Η δυσκολία στην έκφραση συναισθημάτων: Δεν είναι λίγες οι φορές που παρατηρούμε ότι οι άνθρωποι καταπιέζουν τα συναισθήματά τους και κυρίως το θυμό τους, με αποτέλεσμα αυτός να γιγαντώνεται «μέσα τους» και πολλές φορές να εκφράζεται σε μεταγενέστερο χρόνο προς τον εαυτό. Τα συναισθήματα είναι πληροφορίες που μας συντονίζουν με το περιβάλλον μας και όταν δεν αισθανόμαστε την ασφάλεια να τα μοιραστούμε, τότε γίνονται πιεστικά για τον εαυτό.
• Ανεπεξέργαστα πένθη: Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, ο χωρισμός, η απόλυση από την εργασία, η απώλεια της υγείας, η ύπαρξη μιας χρόνιας ασθένειας ή άλλες σημαντικές απώλειες. Η αποφυγή ή η άρνηση για επεξεργασία του πένθους, δεν επιτρέπει τη διαχείρισή του, αλλά τη διαιώνιση του πόνου μέσα στο χρόνο.

Εξωτερικοί Παράγοντες: 

• Το πλαίσιο του ατόμου: Το οικογενειακό, κοινωνικό και εργασιακό περιβάλλον ενός ατόμου και οι πιθανές δυσλειτουργικές ή/και συγκρουσιακές σχέσεις μέσα σε αυτά. Τα πλαίσια στα οποία ζούμε, έχουν μια ιδιαίτερη σημασία, άλλωστε, καθώς μας δίνουν ταυτότητα.
• Έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος : Η κοινωνική απομόνωση και η απουσία ενός δικτύου, η απουσία της αίσθησης ανήκειν είναι σημαντικοί ψυχοπιεστικοί παράγοντες, αφού αυτά τα δίκτυα είναι το δίχτυ μας.
• Οικογενειακά «καταθλιπτικά μοτίβα»:  Όταν η κατάθλιψη περνά διαγενεακά στο «οικογενειακό DNA». Όταν μια οικογένεια διαγενεακά «υπερασπίζεται» ως στάση ζωής το κλείσιμο, την απομόνωνση, την αίσθηση αδικίας και ματαιότητας, τότε και ο εξωτερικός κόσμος βιώνεται ως εχθρικός. Αυτά τα μοτίβα τείνουν να είναι ασυνείδητα και διαιωνίζονται στα πλαίσια που ζει το άτομο, αφού «έτσι έχει μάθει να βλέπει τον κόσμο».

Τα παραπάνω αποτελούν ψυχοπιεστικά γεγονότα ή συνθήκες ζωής που θα μπορούσαν να συσχετιστούν με την κατάθλιψη, όχι όμως με ένα γραμμικό τρόπο ή με μια σχέση αιτίου – αιτιατού.

Όπως η ιστορία του κάθε ανθρώπου διαφέρει, έτσι και η ψυχική του ανθεκτικότητα απέναντι στις δύσκολες καταστάσεις είναι προσωπική δεξιότητα. Αυτό το γεγονός είναι που τονίζει πόσο σημαντική είναι η εξατομίκευσης και η εστίασης στο κάθε πρόσωπο ξεχωριστά, ώστε να μπορέσει να απαντηθεί το ερώτημα «Τι με έχει οδηγήσει στην κατάθλιψη;»

Κατάθλιψη και Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση

Η υπαρξιακή συστημική θεώρηση προσφέρει μια ολιστική προσέγγιση στη κατανόηση και θεραπεία της κατάθλιψης. Η εστίαση δεν περιορίζεται μόνο στα συμπτώματα. Απεναντίας, η κατάθλιψη προσεγγίζεται θεραπευτικά μέσα στο πλαίσιο της ζωής του ατόμου και των σχέσεών του, με στόχο τη νοηματοδότησή της. Πιο συγκεκριμένα:

• Ο άνθρωπος ως ολότητα: Ο άνθρωπος δεν αποτελεί το σύνολο των συμπτωμάτων που τον ταλαιπωρούν, αλλά συνιστά μια ολότητα με μοναδικά βιώματα, αξίες, πεποιθήσεις και ιστορία ζωής. Η οικοδόμηση γνήσιας θεραπευτικής σχέσης προσφέρει την δυνατότητα στον θεραπευόμενο να νιώσει ασφάλεια, να επεξεργαστεί και να νοηματοδοτήσει τα δύσκολα βιώματα, τις αγωνίες, τα ανεπεξέργαστα συναισθήματα που σχετίζονται με την κατάθλιψη. Έτσι, η εστίαση από το σύμπτωμα μετατοπίζεται σε εκείνες τις συνθήκες που το έχουν ευνοήσει να υπάρξει.
• Η σημασία του πλαισίου και των προσωπικών σχέσεων: Η κατάθλιψη δεν αναδύεται απομονωμένα, ατομικά. Οι αλληλεπιδράσεις του ατόμου με το περιβάλλον του, τις σχέσεις του με τους άλλους και τα συστήματα στα οποία ανήκει (οικογένεια, εργασία, κοινότητα) είναι ένας σημαντικός παράγοντας εξερεύνησης. Η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζει στο πως η κατάθλιψη μπορεί να είναι μια απόκριση, ένα σύμπτωμα σε δυσκολίες ή συγκρούσεις σε αυτές τις σχέσεις και συστήματα. Πώς τα συμπτώματα σχετίζονται με την αλληλαντίδραση με τα σημαντικά πρόσωπα ζωής. Έτσι, ένας από τους θεραπευτικούς στόχους είναι η συνειδητοποίηση και  ανατροπή δυσλειτουργικών αλληλεπιδράσεων και η υπεράσπιση του λειτουργικού σχετίζεσθαι.
• Επεξεργασία των αγωνιωδών υπαρξιακών ερωτημάτων: Η κατάθλιψη σχετίζεται και με ανεπεξέργαστα υπαρξιακά ερωτήματα αναφορικά με το νόημα της ζωής, τον έρωτα, την ελευθερία, τη ζωή και το θάνατο.  Στα πλαίσια της υπαρξιακής συστημικής θεραπείας ο  θεραπευόμενος μπορεί να έρθει αντιμέτωπος  με αυτά τα ερωτήματα και να αναζητήσει αυθεντικές απαντήσεις που θα του δώσουν νόημα και κατεύθυνση στη ζωή του. Για παράδειγμα, ένας θεραπευόμενος μπορεί να αναρωτιέται «Γιατί αισθάνομαι άδειος;» ή «Γιατί δεν μπορώ να βρω χαρά στη ζωή μου;»  Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην εξερεύνηση αυτών των ερωτημάτων σε βάθος, ώστε να οικοδομήσει το δικό του προσωπικό νόημα ζωής, πέρα από τα γνωστά και δοσμένα.
• Ο θυμός που μπορεί να αξιοποιηθεί: Συμβαίνει συχνά πίσω από την κατάθλιψη να υποβόσκει το συναίσθημα του θυμού που δεν έχει ακουστεί / εκφραστεί / αξιοποιηθεί από το άτομο. Θυμός που προκύπτει από την παραβίαση των προσωπικών ορίων και που, εφόσον δεν έχει εκφραστεί, καθηλώνει στην αίσθηση αδικίας. Και μια αίσθηση αδικίας που οδηγεί σε συναισθηματικό πνίξιμο ή παραίτηση και η οποία μπορεί να εκδηλώνεται ως ευερεθιστότητα, πικρία ή ακόμα και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Ο θυμός είναι ένα πολύ σημαντικό και χρήσιμο συναίσθημα, ο οποίος μπορεί να αξιοποιηθεί μέσω της επεξεργασίας υπέρ του ατόμου (ως έναυσμα για αλλαγή) και όχι ενάντια στον εαυτό του όπως συμβαίνει πολλές φορές στην κατάθλιψη.
• Ενίσχυση των Υγιών Δυνάμεων: Τέλος, είναι κεντρικό το γεγονός ότι η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία δεν εστιάζει μόνο στην ψυχοπαθολογία, αλλά κινείται προς την υπεράσπιση της ψυχικής υγείας του ατόμου. Και είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι είναι δύο διακριτές καταστάσεις. Σε αυτή την περίπτωση, επομένως, σημαίνει πως η κατάθλιψη δεν ορίζει το πρόσωπο και πως δεν αποτελεί την ταυτότητά του. Στη ψυχοθεραπεία το άτομο δε λογίζεται ως αδύναμο αλλά ευνοείται να ανακαλύψει και αξιοποιήσει τις υγιείς δυνάμεις του και την ομορφιά του.

Η ενίσχυση των υγιών δυνάμεων του ατόμου ως απάντηση στο βούλιαγμα της κατάθλιψης δεν έρχεται για να κουκουλώσει το «σκοτάδι», αλλά συμβαίνει καθώς το άτομο αναγνωρίζει πως δεν είναι μόνο το «σκοτάδι» του.  

Δυνατά σημεία, αξίες, σημαντικές λειτουργικές σχέσεις που θέλει να υπερασπιστεί, βλέμματα εμπιστοσύνης και αναγνώρισης που μπορεί να έχει λάβει ως «δώρα» στη διάρκεια της ζωής του, προσωπικές μικρές και μεγάλες νίκες είναι μόνο μερικά σημεία που μπορεί κανείς να αξιοποιήσει στην διεργασία της θεραπείας, αντικρίζοντας τα δύσκολα βιώματά του και επιλέγοντας να ξαναγράψει την ιστορία του υπερασπιζόμενος την ζωή του.

Έτσι, παρότι η κατάθλιψη είναι μια καθηλωτική κατάσταση, από την οποία ο άνθρωπος αισθάνεται δυσκολία να διαφύγει, τελικά ο τρόπος δεν είναι η διαφυγή αλλά η αξιοποίηση όλων του των δυνάμεων και η κατανόηση και επεξεργασία των δυσκολιών του. Και το πλαίσιο της ψυχοθεραπείας παρέχει τον ασφαλή χώρο, όπου κανείς μπορεί αφενός να αντέξει να μοιραστεί όλα εκείνα που τον δυσκολεύουν αφετέρου να μπορέσει να αναλάβει ξανά δράση για τη ζωή του.

The post Κατάθλιψη: Η Υπαρξιακή Συστημική Oπτική appeared first on ανθίΖΩντας.

Φανταστείτε ένα άψυχο αντικείμενο ή ένα πλάσμα, ίσως μια αράχνη, ένα ψηλό κτίριο ή ένα πλήθος, να γίνεται η πηγή μιας ανυπόφορης ανησυχίας, η οποία προκαλεί άγχος, ένταση και έντονο φόβο, με αποτέλεσμα την τάση το άτομο να ζει με αυτή την ανησυχία και αυτή να καθορίζει την καθημερινότητα και τη ζωή του.

Συχνότερα, προκειμένου να αποφύγει την τρομακτική συνάντηση, το άτομο μπορεί να θυσιάσει δραστηριότητες, ακόμα και αν αυτές του προσφέρουν ευχαρίστηση. Ζει σε μια φυλακή αυτοεπιβολής, φοβούμενο τη πιθανότητα μιας κρίσης πανικού, με ταχυκαρδία, δύσπνοια και εφίδρωση. Να ζει υπό το την πίεση ενός διαρκούς φόβου, χωρίς να υπάρχει εμφανής εξωτερική απειλή

Αυτή η περιγραφή απεικονίζει μια συχνή εκδήλωση φοβίας. Η φοβία αφορά την υπέρμετρη ανησυχία, το άγχος και τον φόβο για κάτι απειλητικό, το οποίο εκείνη την στιγμή δεν υφίσταται πραγματικά. Οι φοβίες ανήκουν στις αγχώδεις διαταραχές, ακριβώς γιατί η κεντρική εκδήλωση της φοβίας είναι το άγχος (σε πιο έντονες καταστάσεις και ο πανικός), μαζί με τον φόβο.

Η φοβία δεν είναι απλά ένας φόβος. Είναι μια έντονα αγχογόνος συνθήκη, η οποία επισκιάζει τη ζωή και την ευχαρίστησή της.

Η Διαφορά Μεταξύ Φόβου και Φοβίας:

Όπως προαναφέρθηκε, ο φόβος και η φοβία είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις, οι διαφορές των οποίων είναι σημαντικό να περιγραφούν.

Φόβος:

Ο φόβος αποτελεί μια αναμενόμενη αντίδραση απέναντι σε έναν πραγματικό κίνδυνο ή μια άμεση απειλή.  Σε αυτές τις περιπτώσεις ενεργοποιείται το σύστημα “αντίδραση μάχης ή φυγής” (fight-or-flight response), με στόχο το άτομο να προστατεύσει τον εαυτό του από την επικίνδυνη ή απειλητική συνθήκη. Τα χαρακτηριστικά του φόβου σε αυτές τις περιπτώσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

• Είναι προσωρινός: Ο φόβος συνήθως υποχωρεί όταν ο κίνδυνος ή η απειλή εξαλειφθεί.

• Ενεργοποιείται σε πραγματική απειλή: Ο φόβος βασίζεται όταν διαπιστώνεται υπαρκτός κίνδυνος (π.χ. γίνεται σεισμός και πρέπει το άτομο να βρει ασφαλές καταφύγιο).
• Είναι προσαρμοστικός: Ο φόβος κινητοποιεί, προκειμένου να ληφθούν προφυλάξεις και να αποφευχθούν επικίνδυνες καταστάσεις (π.χ. αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ όταν κάποιος οδηγεί, προκειμένου να μη θέσει σε κίνδυνο τον εαυτό του).

Φοβία:

Στη περίπτωση της φοβίας παρατηρείται εμμονική ανησυχία για ένα αντικείμενο ή μια κατάσταση που όμως δεν αποτελεί πραγματικό κίνδυνο. Ενώ, δηλαδή, δεν υπάρχει ορατός κίνδυνος, ενεργοποιείται το σύστημα του φόβου σαν να υπάρχει. Η φοβία έχει συνήθως τα εξής χαρακτηριστικά:

• Έχει διάρκεια στο χρόνο: Η φοβία και τα συμπτώματα που τη συνοδεύουν υπάρχουν ακόμα και όταν δεν υφίσταται υπαρκτός κίνδυνος.
• Δεν σχετίζεται με έναν πραγματικό κίνδυνο ή απειλή: Στη φοβία δεν υπάρχει ρεαλιστική εκτίμηση του κινδύνου.
• Οδηγεί συχνά σε συμπεριφορές περιορισμού: Τα άτομα με έντονη φοβία μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να αποφεύγουν καταστάσεις ή δραστηριότητες, ώστε να μειώσουν την ανησυχία (π.χ. «δε βγαίνω έξω γιατί μπορεί να πάθω καρδιακή προσβολή»).

Συμπτώματα της φοβίας

Τα συμπτώματα που συνοδεύουν μια φοβία είναι αρκετά και συχνά μοιάζουν με αυτά που συνοδεύουν έναν φόβο. Ενδεικτικά, χωρίζονται στις σωματικές ενδείξεις και στα ψυχολογικά συμπτώματα.

1. Σωματικές ενδείξεις σε μια φοβία:

• Ταχυκαρδία: Η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα και δυνατά από το συνηθισμένο, προκαλώντας αίσθημα παλμών.
• Δύσπνοια: Παρατηρείται δυσκολία στην αναπνοή, καθώς γίνεται γρήγορη και συνοδεύεται από αίσθημα έλλειψης αέρα.
• Εφίδρωση: Υπάρχει έκκριση ιδρώτα, η αίσθηση του οποίου μπορεί να είναι κρύα.
• Τρέμουλο: Δεν είναι σπάνιο να υπάρχουν ακούσιες σωματικές δονήσεις στα χέρια, τα πόδια ή ακόμα και ολόκληρο το σώμα.
• Ναυτία: Αίσθημα αδιαθεσίας, τάση για εμετό, ή πόνος στο στομάχι.
• Ζάλη: Σε περιπτώσεις που η ανησυχία είναι σε υψηλή ένταση, μπορεί να ενεργοποιηθεί αίσθημα ζαλάδας, ίλιγγου ή απώλειας ισορροπίας.
• Μυϊκή ένταση: Αφορά το σφίξιμο των μυών με αποτέλεσμα τον σωματικό πόνο.
• Κνησμός ή μουδιάσμα: Αίσθημα μυρμηγκιάσματος ή απώλειας αίσθησης στο δέρμα.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι σωματικές αυτές ενδείξεις μπορεί να υπάρξουν και σε περιπτώσεις που υπάρχει ένας πραγματικός κίνδυνος, ωστόσο στη φοβία η έντασή τους μπορεί να είναι πιο αυξημένη.

2. Ψυχολογικά συμπτώματα φοβίας:

• Άγχος: Υπάρχει διάχυτο αίσθημα ανησυχίας, ενώ κάποιες φορές μπορεί να εκδηλωθεί και πανικός.
• Φόβος: Στην περίπτωση της φοβίας, αυτό το αίσθημα δεν συνοδεύεται από άμεση απειλή από ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή κατάσταση.
• Θλίψη: Στη φοβία μπορεί να γεννηθεί ένα αίσθημα θλίψης ή απελπισίας, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες.
• Αίσθημα Αβοηθητότητας: Αυτό το αίσθημα σχετίζεται με την αίσθηση ότι κανείς δε μπορεί να βοηθήσει στη δύσκολη φάση της φοβίας, όπως επίσης και ότι το ίδιο το άτομο αδυνατεί να ελέγξει το συναίσθημά του και εγκλωβίζεται.
• Ενοχή και Ντροπή: Καθώς το άτομο συνήθως έχει επίγνωση του παράλογου φόβου, μπορεί να αισθανθεί ενοχή και ντροπή σχετικά με τη φοβία και την συνεπάγωγη αποφυγή του αντικειμένου ή της κατάστασης που προκαλεί ανησυχία. Έτσι, επηρεάζεται η εικόνα εαυτού αρνητικά.
• Μοναξιά: Η παρατεταμένη ενεργοποίηση της φοβίας, καθώς είναι συνθήκη που επιφέρει δυσφορία, μπορεί να οδηγήσει σε τάση απομόνωσης και αίσθηση ότι δεν υπάρχει υποστήριξη από τους γύρω του.

Οι συνέπειες της φοβίας

Το βίωμα τις φοβίας, πέρα από τις σωματικές και ψυχολογικές αντιδράσεις, επιφέρει και ένα εύρος συνεπειών, το οποίο συχνά επιδρά σε ποικίλους τομείς της ζωής ενός ατόμου. Ενδεικτικά, ορισμένες επιπτώσεις των φοβιών συνοψίζονται στα εξής:

• Αποφυγή: Το άτομο τείνει να αποφεύγει το αντικείμενο ή την κατάσταση που προκαλεί φόβο (π.χ. αν υπάρχει φοβία με τα αεροπλάνα, θα προτιμήσει να ταξιδέψει με οποιοδήποτε άλλο μέσο παρά με αεροπλάνο).
• Περιορισμός δραστηριοτήτων: Η συστηματική ανησυχία μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό των καθημερινών δραστηριοτήτων, κοινωνικών επαφών ή χόμπι.
• Ψευδαίσθηση ασφάλειας: Η απομόνωση και ο αυτοπεριορισμός καταγράφονται ως «αποτελεσματικές αντιδράσεις» απέναντι στις φοβίες. Έτσι, δημιουργείται μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, καθώς το άτομο μοιάζει να αποφεύγει άμεσα τις απειλητικές συνθήκες που νιώθει ότι υπάρχουν. Ωστόσο, με αυτή την προσέγγιση διαμορφώνεται μια παράδοξη πραγματικότητα.
• Παράδοξη πραγματικότητα: Ουσιαστικά, η “ασφάλεια” που προκύπτει από την απόσυρση ή την αποφυγή έχει υψηλό συναισθηματικό, σχεσιακό, κοινωνικό και προσωπικό τίμημα. Καθώς το άτομο συρρικνώνει τον εαυτό του για να «προστατευτεί», ουσιαστικά αδρανοποιείται.
• Εξάρτηση από άλλους: Το άτομο μπορεί να αισθάνεται την ανάγκη να βασίζεται σε πολύ υψηλό βαθμό στην υποστήριξη των άλλων για να το βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τις φοβίες του, ενώ την ίδια στιγμή να αισθάνεται το ίδιο αδύναμο να αντιμετωπίσει τη δυσκολία του.
• Εργασιακές δυσκολίες: Μια φοβία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την επαγγελματική απόδοση, τις ευκαιρίες καριέρας και τις σχέσεις με τους συναδέλφους, καθώς δημιουργεί συνθήκες περιορισμού, ενώ η σκέψη είναι εστιασμένη στην αποφυγή.
• Ποιότητα ζωής: Συνολικά, οι φοβίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου, περιορίζοντας την ελευθερία, την αυτονομία και την ευτυχία του.

Φοβία και Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση

Από την οπτική γωνία της Υπαρξιακής Συστημικής Θεώρησης, οι φοβίες δεν περιγράφουν μόνο δυσλειτουργικές συμπεριφορές ή ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, αλλά σημάδια βαθύτερων υπαρξιακών ανησυχιών. Ταυτόχρονα, είναι συνήθης η παρατήρηση ότι οι φοβίες γεννώνται εκεί που είτε πραγματικοί φόβοι είτε επιθυμίες για τη ζωή του, δεν έχει επιτραπεί να εκφραστούν και έτσι εξωτερικεύονται με ένα πιο σαρωτικό τρόπο.

Άλλωστε, δεν είναι το αντικείμενο της φοβίας που μπορεί να δημιουργεί πρόβλημα αλλά το πώς καταγράφουμε τον εαυτό μας απέναντι στον κόσμο. Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ότι κάτι εξωτερικό μπορεί να δημιουργεί φόβο αλλά και ότι αισθανόμαστε τον εαυτό μας αδύναμο, χωρίς τη δυνατότητα να νιώθουμε ότι έχουμε τον έλεγχο του εαυτού.

Πέρα από τους φόβους που συνδέονται με ένα εξωτερικό ερέθισμα ή μια κατάσταση, υπάρχουν ορισμένοι θεμελιώδεις φόβοι, οι οποίοι έχουν μια υπαρξιακή και αναπτυξιακή διάσταση, όπως η θνητότητα, η ελευθερία, η μοναξιά και η αναζήτηση αυθεντικού νοήματος. Ας τους δούμε αναλυτικότερα παρακάτω:

• Φόβος θανάτου: Η συνειδητοποίηση της φθοράς και της θνητότητας μπορεί να πυροδοτήσει άγχος και φόβο για το άγνωστο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όταν η σκέψη καταλήγει σε υπαρξιακό αδιέξοδο, τότε μπορεί να πυροδοτηθούν φοβίες. Η Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση εστιάζει στο τρόπο, με τον οποίο οι φοβίες σχετίζονται με την αγωνία για νοηματοδότηση όχι μόνο του θανάτου, αλλά περισσότερο του εαυτού και της ζωής.
• Φόβος ελευθερίας: Η αίσθηση ότι έχουμε τη δυνατότητα για απεριόριστες επιλογές στη ζωή μπορεί να γεννήσει ανασφάλεια, αφού το άτομο καλείται να επιλέξει και να δώσει δομή και νόημα στη ζωή του. Έτσι, η Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση εστιάζει στη σύνδεση ανάμεσα στη φοβία και  στην ικανότητα του ατόμου να αναλάβει την προσωπική ευθύνη να κάνει επιλογές στη ζωή του και αντέξει την αγωνία που προκύπτει, όταν κανείς αναζητά να δομήσει προσωπική ταυτότητα.
• Φόβος απομόνωσης: Είναι γνωστό ότι για τους ανθρώπους είναι σημαντική η ανάγκη για σύνδεση και «ανήκειν». Η ένταξη σε συλλογικότητες και κοινωνικές ομάδες, αλλά και ευρύτερα το «σχετίζεσθαι» με τους άλλους παρέχει τη δυνατότητα ταυτίσεων αλλά και της οικοδόμησης προσωπικής ταυτότητας. Ο φόβος της απομόνωσης από την κοινωνική πραγματικότητα, που αφήνει έκθετη την ανάγκη και την επιθυμία για σχέση, μπορεί να πυροδοτήσει φόβο μοναξιάς και απόρριψης. Όταν, μάλιστα, υπάρχει μια αυτοεικόνα ότι μπορεί το άτομο να μην είναι αρεστό στους άλλους ή ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος, τότε η επιθυμία για άνοιγμα συγκρούεται με τον φόβο που οδηγεί σε κλείσιμο. Η Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση αγγίζει όλα αυτά τα ζητήματα, με στόχο να ακουστεί η επιθυμία, αλλά και να γίνει συνειδητή η ρίζα του φόβου που γεννά φοβία.
• Φόβος μη αυθεντικότητας: Η επιθυμία για αυθεντική ύπαρξη, δηλαδή η αίσθηση ότι είμαστε ο εαυτός μας απέναντι στα πράγματα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την αυτοεικόνα μας. Έτσι, η αμφιβολία για τον εαυτό μπορεί να διευκολύνει την οικοδόμηση αμφισβήτηση για τον εαυτό και ορισμένες φορές να τον καθιστά και ευάλωτο στην κριτική των άλλων. Η Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση αγγίζει αυτό το ζήτημα, ώστε να γίνει κατανοητός ο τρόπος, με τον οποίο οι φοβίες μπορεί να συνδέονται με την αγωνία του ατόμου να νιώθει και να εκφράζει τον εαυτό του με αυθεντικότητα.

Φοβία και Ψυχοθεραπεία

Η Υπαρξιακή Συστημική Ψυχοθεραπεία δε στοχεύει αποκλειστικά στην εξάλειψη των συμπτωμάτων αυτής της δύσφορης κατάστασης. Ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να εξερευνήσει τις βαθύτερες ανησυχίες που υποβόσκουν πίσω από τη φοβία, να αναγνωρίσει τα μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς που τη διατηρούν και να αναζητήσεις λειτουργικούς τρόπους αντιμετώπισης των υπαρξιακών του συγκρούσεων. Ταυτόχρονα, η ψυχοθεραπευτική διεργασία αποσκοπεί και στην ανάδειξη του ατόμου, καθώς πολλές φορές η κλονισμένη αυτοεικόνα, δημιουργεί την αίσθηση προσωπικής αδυναμίας.

Η φοβία, πέρα από ένα δυσάρεστο σύμπτωμα, μπορεί να αποτελέσει και μια αφορμή για αυτογνωσία και προσωπική ανάπτυξη. Μέσα από την εξερεύνηση των αιτιών και των επιπτώσεων της φοβίας, το άτομο μπορεί να:

1. Κατανοήσει σε βάθος τις αξίες και τις πεποιθήσεις του:

Η φοβία συχνά σχετίζεται με τις βαθύτερες αξίες και πεποιθήσεις μας. Για παράδειγμα, μια φοβία για τα ύψη μπορεί να σχετίζεται με την ανάγκη για ασφάλεια και έλεγχο, ενώ μια φοβία για την κοινωνική επαφή μπορεί να αντικατοπτρίζει την ανάγκη για αποδοχή και σύνδεση.

2. Αναγνωρίσει τα ανεκπλήρωτα συναισθήματά του:

Η φοβία μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός κάλυψης δύσφορων συναισθημάτων (απώθηση ή καταπίεσή τους). Όταν δεν ονομάζουμε ανοιχτά τα συναισθήματά μας, τότε η δυσφορία εσωτερικεύεται και δημιουργεί ένταση, η οποία μπορεί να ευνοήσει την εκδήλωση φοβίας. Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το άτομο μπορεί να έρθει σε επαφή με αυτά τα συναισθήματα, να τα επεξεργαστεί και να τα ενσωματώσει στην ψυχοσυναισθηματική του παλέτα.

3. Εντοπίσει τα μοτίβα συμπεριφοράς του:

Η φοβία συνήθως ενισχύει την υιοθέτηση επαναλαμβανόμενων μοτίβων συμπεριφοράς, που περιορίζουν την αυτονομία και τις δυνατότητες του ατόμου. Για παράδειγμα, η συστηματική αποφυγή περιοχών με κόσμο μπορεί να δημιουργήσει ένα σταθερό μοτίβο συμπεριφοράς, με σκοπό τη «αυτοπροστασία» απέναντι στην αίσθηση απειλής. Ωστόσο, μια τέτοια συνθήκη μπορεί να ενοχλεί το άτομο και να νιώθει ότι «χάνει» τον εαυτό του.  Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει και να νοηματοδοτήσει αυτά τα μοτίβα, να αμφισβητήσει την εικόνα για τον εαυτό του, να κατανοήσει σε βάθος τον ίδιο και να υιοθετήσει πιο λειτουργικές συμπεριφορές.

4. Ανακαλύψει νέες δυνατότητες:

Η αντιμετώπιση της φοβίας μπορεί να ανοίξει νέες δυνατότητες στη ζωή του ατόμου. Κατανοώντας τον φόβο του και δουλεύοντας με τον εαυτό του, το άτομο μπορεί να ανοιχτεί προς τη ζωή.

Συνοψίζοντας:

Η Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση δε θεωρεί τη φοβία ως αδυναμία, αλλά ως μια ευκαιρία για αυτογνωσία και προσωπική ανάπτυξη. Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το άτομο μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να ξεπεράσει τους περιορισμούς του και να ζήσει τη ζωή ευχαριστιακά. Σίγουρα, δε μπορεί κανείς να ζει χωρίς φόβο, αλλά ο στόχος είναι αυτός ο φόβος να μην καθορίζει τον τρόπο που θα ζει.

The post Φοβία: Νοηματοδοτώντας τη σκιά που στερεί τη ζωή appeared first on ανθίΖΩντας.

Τί είναι η βουλιμία;

Η βουλιμία αποτελεί μια σοβαρή διατροφική διαταραχή, η οποία επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Εκδηλώνεται κατά κύριο λόγο με επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας, τα οποία διαδέχονται από αντισταθμιστικές συμπεριφορές (π.χ. αυτοπροκαλούμενος εμετός, χρήση καθαρτικών, διουρητικών ή κλυσμάτων κ.α.).

Αυτές οι αντισταθμιστικές συμπεριφορές αποσκοπούν σε πρώτη ανάγνωση στην αποφυγή του ατόμου να πάρει κιλά, για αυτό το λόγο η αποβολή της τροφής γίνεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά την υπερφαγία.

Ποια είναι τα συμπτώματα της βουλιμίας;

Προκειμένου να γίνει κατανοητό πότε ένα άτομο αντιμετωπίζει αυτή τη διαταραχή, έχουν θεσπιστεί τα παρακάτω κριτήρια:

1. Επαναλαμβανόμενα επεισόδια uπερφαγίας. Ένα υπερφαγικό επεισόδιο περιγράφεται από τα εξής:

• Κατανάλωση σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (συνήθως μέσα σε 2 – 3 ώρες) εμφανώς μεγαλύτερης ποσότητας τροφής από αυτήν που θα μπορούσαν να καταναλώσουν οι περισσότεροι άνθρωποι κατά τον ίδιο χρόνο και υπό παρόμοιες περιστάσεις.

• Αίσθηση έλλειψης ελέγχου στην κατανάλωση της τροφής όσο διαρκεί το επεισόδιο (π.χ., αίσθηση του ατόμου ότι αδυνατεί να σταματήσει να τρώει ή νιώθει ότι δε μπορεί να ελέγξει πόσο τρώει).

4. Η αυτοαξιολόγηση (αίσθηση αυταξίας, εικόνα εαυτού) εξαρτάται υπέρμετρα από το σχήμα και το βάρος του σώματος (π.χ. «αν δεν είμαι x κιλά δεν αξίζω τίποτα, είμαι απλώς χοντρός/ή»).

Ορισμένα ακόμη, εξίσου σημαντικά συμπτώματα, τα οποία παρατηρούνται σε ένα άτομο με βουλιμία μπορούν να είναι τα εξής:

• Αίσθημα αηδίας για τον εαυτό: Μετά από ένα βουλιμικό επεισόδιο δεν είναι σπάνιο να προκύπτει έντονο συναίσθημα αηδίας και απαξίωση για τον εαυτό. Καθώς είναι μια πολύ επώδυνη εμπειρία, άνθρωποι με βουλιμία αναφέρουν έντονα αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό.
• Ένταση και άγχος: Το βίωμα του βουλιμικού επεισοδίου συνοδεύεται από ένταση και άγχος, τα οποία παραμένουν και μετά την ολοκλήρωσή του.
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση και κοινωνική απομόνωση: Η εμπειρία τέτοιων επεισοδίων κατ’ επανάληψη επιδρά αρνητικά στην αυτοεκτίμηση, με συνοδό αποτέλεσμα τη διάθεση του ατόμου να αποξενωθεί από τον κοινωνικό περίγυρο, καθώς βιώνει ενοχές, απόγνωση, ακόμα και μίσος για τον εαυτό του.
• Αυτοτραυματισμός: Σε κάποιες περιπτώσεις, παρατηρείται μαζί με τα βουλιμικά επεισόδια και αυτοτραυματισμός, συνήθως σε ένδειξη αυτοτιμωρίας.

Πώς εκδηλώνεται ένα βουλιμικό επεισόδιο;

Ένα βουλιμικό επεισόδιο χωρίζεται συνήθως σε τρεις διαφορετικές φάσεις:

1. Φάση υπερφαγίας:

Σε αυτή την πρώτη φάση το άτομο ξεκινά και καταναλώνει ασυνήθιστα μεγάλη ποσότητα τροφής σε σύντομο χρονικό διάστημα. Καθώς αισθάνεται ότι αδυνατεί να ελέγξει τον εαυτό του και να σταματήσει, συνεχίζει να τρώει ακόμα και όταν αισθανθεί κορεσμό (δεν πεινάει άλλο). Δεν είναι, μάλιστα, λίγες οι φορές, όπου οι τροφές που καταναλώνονται θεωρούνται ανθυγιεινές ή «απαγορευμένες (λιπαρές τροφές με πολλές θερμίδες)

2. Φάση συμπεριφοράς αντιστάθμισης:

Μετά την ολοκλήρωση της υπερφαγικής εκδήλωσης, το άτομο υιοθετεί συμπεριφορές με σκοπό να απαλλαγεί από τις τροφές και τις θερμίδες που κατανάλωσε. Συνηθέστερα, επικεντρώνεται σε μεθόδους άμεσης αποβολής της τροφής, προκαλώντας εμετό ή κάνοντας κατάχρηση καθαρτικών μεθόδων. Ωστόσο, μπορεί να υιοθετήσει και συμπεριφορές απώλειας βάρους, όπως για παράδειγμα την αφαγία μετά το επεισόδιο ή εξαντλητική γυμναστική, προκειμένου να «κάψει» τις θερμίδες.

3. Φάση συναισθηματικής δυσφορίας:

Μετά το επεισόδιο και ιδίως εφόσον ακολουθήσει μεθόδους αποβολής τροφής, επικρατούν έντονα δυσφορικά συναισθήματα, όπως ντροπή, ενοχές, απογοήτευση, απόγνωση, αηδία ή/και αίσθημα κενού. Όταν αυτό το τριφασικό επεισόδιο βουλιμίας γίνεται τακτικά και επαναλαμβανόμενα μπορεί να παρατηρηθούν και συμπτώματα κατάθλιψης.

Ο φάυλος κύκλος της βουλιμίας

Πράγματι, η βουλιμία έχει χαρακτηριστεί -και δικαίως- ως φαύλος κύκλος. Το άτομο μπορεί να αισθάνεται ότι δεν έχει τον έλεγχο του εαυτού του, να καταναλώνει αλόγιστα, να προσπαθεί να αποβάλλει τις θερμίδες και τελικά να βιώσει έντονη συναισθηματική δυσφορία. Ωστόσο, αυτή η δυσφορία μπορεί να πυροδοτήσει ένα νέο επεισόδιο βουλιμίας, επιτείνοντας τα δυσφορικά συναισθήματα.

Παρότι την στιγμή εκδήλωσης ενός βουλιμικού επεισοδίου φαίνεται ότι παύουν να υπάρχουν προσωρινά τα δύσκολα συναισθήματά του και μπορεί να βιώνει ευχαρίστηση ή παρηγοριά στις μεγάλες ποσότητες φαγητού, όταν το επεισόδιο τελειώσει, η δυσφορία επιστρέφει πιο έντονη!

Βουλιμία και υπερφαγία: διαφορές και ομοιότητες

Παρά το γεγονός ότι η βουλιμία και η υπερφαγία αποτελούν αμφότερες διατροφικές διαταραχές, είναι σημαντικό να τονίσουμε ορισμένες ομοιότητες αλλά και διαφορές τους.

Ομοιότητες:

• Υπερφαγικά επεισόδια: Και οι δύο διαταραχές διέπονται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατανάλωσης υπερβολικά μεγάλων ποσοτήτων τροφής.
• Αίσθημα απώλειας ελέγχου: Και στις δύο διαταραχές, το υπερφαγικό επεισόδιο συνοδεύεται από την έντονη αίσθηση απώλειας ελέγχου κατά την πρόσληψη τροφής.
• Συναισθηματικές δυσκολίες: Και στις δύο διαταραχές, μετά το υπερφαγικό επεισόδιο ακολουθούν δυσφορικά συναισθήματα, όπως άγχος, θλίψη, αηδία, ενοχές και ντροπή.

Διαφορές:

• Αντισταθμιστικές συμπεριφορές: Η βουλιμία περιλαμβάνει αντισταθμιστικές συμπεριφορές  (πρόκληση εμετού, χρήση καθαρτικών μεθόδων, υπερβολική άσκηση, ή νηστεία), ενώ στην υπερφαγία όχι.
• Εικόνα σώματος: Η αυτοεκτίμηση στη βουλιμία επηρεάζεται σε καθοριστικό βαθμό από το σωματικό βάρος και την εικόνα του σώματος, σε αντίθεση με την υπερφαγία που κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο.
• Συχνότητα και διάρκεια: Η βουλιμία ορίζεται από την εναλλαγή επεισοδίων υπερφαγίας και αντισταθμιστικής συμπεριφοράς κατά μέσο όρο 1 φορά την εβδομάδα για 3 μήνες. Στην υπερφαγία, τα υπερφαγικά επεισόδια δεν έχουν την ίδια συχνότητα και διάρκεια.

Βουλιμία: επιπτώσεις στη σωματική υγεία

Η βουλιμία είναι μια σοβαρή διατροφική διαταραχή, η οποία συχνά σχετίζεται με προβλήματα στη σωματική υγεία.

Για παράδειγμα, σε άτομα με βουλιμία και δη μετά από διαρκή επαναλαμβανόμενα επεισόδια παρατηρούνται γαστρεντερικά ή καρδιολογικά προβλήματα, οδοντιατρικά προβλήματα (κυρίως εξαιτίας των συχνών εμέτων), προβλήματα στην οστική πυκνότητα, ακόμα και στο αναπαραγωγικό σύστημα.

Βουλιμία και Οικογένειες: Η συστημική οπτική

Το άτομο που εκδηλώνει τα συμπτώματα της βουλιμίας είναι πιθανό να αισθάνεται ότι αδυνατεί να έχει την αυτονομία και την ανεξαρτησία του. Ταυτόχρονα, η εμφάνιση της διαταραχής στρέφει τον προβολέα στον «προβληματικό», γεγονός που επιτρέπει να ανασταλούν οι συγκρούσεις και να συγκαλυφθούν ζητήματα οικογενειακών σχέσεων και ρόλων. Έτσι, «θυσιάζονται» η ειλικρίνεια και η διαφάνεια στις σχέσεις, προκειμένου να διατηρηθεί η «ειρήνη» μέσα στο σπίτι.

Ο Minuchin, ένας από τους πρωτοπόρους της οικογενειακής θεραπείας, ερμήνευσε τη βουλιμία ως ένα σύμπτωμα που σχετίζεται με δυσλειτουργικές οικογενειακές δυναμικές στις σχέσεις των μελών.

Σύμφωνα με την οπτική του, η βουλιμία μπορεί να οφείλεται σε:

1. Ασαφή όρια:

Η οικογένεια μπορεί να παρουσιάζει ασαφή όρια ρόλων και ευθυνών, ενώ παρατηρείται και έλλειψη σαφούς διαχωρισμού μεταξύ των μικρότερων συστημάτων της οικογένειας (ζευγάρι, γονείς, παιδιά). Αυτή η ασάφεια δημιουργεί προϋποθέσεις αναστολής της ατομικότητας και της αυτονομίας για χάρη της συνοχής της οικογένειας.

2. Υπερβολική εμπλοκή:

Τα ασαφή όρια επιτρέπουν την συναισθηματική εξάρτηση μεταξύ των μελών, δυσχεραίνοντας την οικοδόμηση προσωπικής ταυτότητας για τα μέλη (ιδίως για τα παιδιά).

3. Ανεπαρκής επικοινωνία:

Η επικοινωνία μπορεί να μην είναι ανοιχτή, με έλλειψη σαφούς έκφρασης συναισθημάτων και αναγκών. Έτσι, τείνει να επικρατεί είτε αποσιώπηση δύσφορων συναισθημάτων είτε κριτική, όταν αυτά εκφράζονται.

4. Άρνηση:

Υπάρχουν περιπτώσεις, όπου διαπιστώνεται άρνηση ή υποτίμηση της σοβαρότητας της βουλιμίας. Τα μέλη της οικογένειας δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν το πρόβλημα και το ερμηνεύουν ως μια «φάση» για το άτομο, η οποία θα περάσει.

Κατανοώντας την βουλιμία: Η υπαρξιακή συστημική οπτική

Προσεγγίζοντας αυτή την ενότητα μέσα από το πρίσμα της υπαρξιακής συστημικής προσέγγισης, η βουλιμία δεν αποτελεί τόσο μια ατομική διαταραχή όσο μια έκφραση δυσλειτουργίας των σημαντικών οικογενειακών σχέσεων.

Μπορεί να ερμηνευθεί ως μια απόπειρα επίλυσης ή διαχείρισης συναισθηματικής δυσφορίας, όπως ο φόβος της απόρριψης από τους σημαντικούς άλλους ή η ανάγκη για αίσθηση ελέγχου σε ένα περιβάλλον, το οποίο βιώνεται ως απρόβλεπτο ή απρόσιτο.

Άλλωστε, σε τέτοιες περιτπώσεις διαπιστώνεται ότι «ο ασθενής» έχει ενοχοποιηθεί ως προς την αξία του ή τις δυνάμεις του. Υπό αυτή την έννοια, η βουλιμία μπορεί να αποτελεί μια μορφή έκφρασης και εκδραμάτισης (δηλαδή εκτόνωσης) των συναισθημάτων, όταν αυτά για κάποιο λόγο δεν επιτρέπεται να εκφραστούν διαφορετικά.

Το άτομο με βουλιμία είναι πιθανό να προσπαθεί να διαχειριστεί το άγχος για τον εαυτό του σε μια περίοδο υπαρξιακής κρίσης (για παράδειγμα ένα μεταβατικό αναπτυξιακό στάδιο ή μια οδυνηρή απώλεια).

Ιδίως, εφόσον αισθάνεται ότι δεν έχει τη δυνατότητα να επικοινωνήσει λεκτικά τις σκέψεις και τα συναισθήματά του, το βάρος της δυσφορίας μετακυλίεται στο φαγητό και οικοδομείται σταδιακά το μοτίβο υπερφαγία – αποβολή – συναισθηματική επιβάρυνση.

Σε προσωπικό επίπεδο, το άτομο με βουλιμία ίσως να αισθάνεται υπαρξιακό κενό. Να αισθάνεται, δηλαδή, πως η ζωή του δεν έχει σκοπό και να προσπαθεί μάταια να γεμίσει αυτό το κενό μέσα από το φαγητό.

Από την άλλη πλευρά, συχνά παρατηρείται ότι ο φαύλος κύκλος της βουλιμίας νοηματοδοτείται από το άτομο ως μια μορφή αυτοτιμωρίας. Έτσι, πέρα από την αίσθηση απώλειας ελέγχου, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρηθεί και ως ένας τρόπος τιμωρίας και επικύρωσης της «προβληματικότητάς» του.

Πώς αντιμετωπίζεται η βουλιμία; Η υπαρξιακή συστημική προσέγγιση

Όπως έχει αναδειχθεί, η βουλιμία είναι ένα δύσκολο και πολυσύνθετο φαινόμενο. Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν αυτή την συνθήκη είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν τη δυσκολία της κατάστασης και σε αυτές τις συνθήκες, η ψυχοθεραπεία είναι ένας τρόπος να μπορέσουν να σταθούν διαφορετικά.

Η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζει στην κατανόηση και νοηματοδότηση για την ύπαρξη της συγκεκριμένης διαταραχής στη ζωή του θεραπευόμενου.

Ο θεραπευόμενος, μέσα στον ασφαλή χώρο της συνεδρίας έχει την ευκαιρία να μιλήσει για τις σημαντικές του σχέσεις και να κατανοήσει το ρόλο του φαγητού στη ζωή του και την αυτοεικονά του.

Παράλληλα, η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία αποσκοπεί την οικοδόμηση υγιούς σχέση με τον εαυτό και στην ανάκτηση ή κατάκτηση αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης.

Επιπλέον, γίνεται εστίαση σε λειτουργικούς τρόπους κατανόησης και διαχείρισης των συναισθημάτων του, με σκοπό όχι μόνο να μειωθεί η συμπτωματολογία, αλλά σταδιακά το φαγητό να συνδεθεί με την απόλαυση, την επιθυμία και τη θρέψη (σωματική, ψυχική, σχεσιακή).

Ψυχοθεραπεία και συνειδητότητα στη βουλιμία

Ευρύτερα, η συνειδητότητα που μπορεί να κερδίσει κανείς μέσα από τη ψυχοθεραπεία, παρέχει την ευκαιρία στον θεραπευόμενο να επιλέγει τον τρόπο που θα σχετιστεί με τα συναισθήματά του και τις δυσκολίες του, χωρίς να χρειάζεται να τα μεταφέρει σε άλλες πτυχές της ζωής του (π.χ. διατροφή).

Και, ακόμα και αν συνεχίζει να το μεταφέρει, να μπορεί να ερμηνεύει την κατάσταση όχι με τρόπο απαξίας εαυτού, αλλά με εμπιστοσύνη και τρυφερότητα ότι μπορεί να τα καταφέρει.

Όταν οι θεραπευόμενοι με βουλιμία βρίσκονται στην εφηβεία, η οικογενειακή θεραπεία μπορεί να βοηθήσει πολλαπλά, όχι μόνο το άτομο με την βουλιμία αλλά και ολόκληρη την οικογένεια, εφόσον το σύμπτωμα της βουλιμίας προέρχεται και σχετίζεται με τις δυσλειτουργικές σχέσεις μέσα στην οικογένεια.

Εκεί, οι στόχοι για υγιή οριοθέτηση των μελών της οικογένειας, ανάπτυξη σαφούς και ειλικρινούς επικοινωνίας, η ενίσχυση της αυτονομίας και της ατομικής ταυτότητας, η ανάπτυξη υγιών τρόπων αντιμετώπισης των συναισθημάτων και των συγκρούσεων είναι, μεταξύ άλλων, κεντρικοί στόχοι για την αντιμετώπιση της βουλιμίας.

Ο στόχος δεν είναι να υφεθούν απλώς τα συμπτώματα, αλλά το ίδιο το οικογενειακό σύστημα να μετατοπιστεί, ώστε όλοι να έχουν τον προσωπικό χώρο να σχετιστούν μεταξύ τους με έναν τρόπο νέο, λειτουργικό, αυθεντικό, ευχαριστιακό.

The post Βουλιμία: καταναλώνοντας το συναίσθημα appeared first on ανθίΖΩντας.

Έτσι, αποφασίζει να μην την υπομένει άλλο και μοιάζει σαν να θέλει να «αναλάβει δράση» ενάντια στην κατάσταση. Μοιάζει σαν να ανεχόταν κάτι που τον δυσκολεύει και καταλήγει να «σκάει», να μην αντέχει.

Με αυτόν τον τρόπο, όμως, το ζήτημα «βάζω όρια» κινδυνεύει να αντιπροσωπεύει την οριοθέτηση περισσότερο ως «εργαλείο» αντίδρασης, σύγκρουσης, ελέγχου, τιμωρίας, απόστασης ή ακόμα και απόρριψης. Είναι όμως αυτή η έννοια της οριοθέτησης;

Όρια: Τί δεν είναι οριοθέτηση

Στην πραγματικότητα, η οριοθέτηση δεν είναι κανόνες που θέτουμε για να επιβάλλουμε την συμπεριφορά μας ή τον τρόπο μας στους άλλους.  Όπως επίσης, δεν συνιστούν οριοθέτηση οι αντιδραστικές συμπεριφορές και απαγορεύσεις προς τους άλλους.

Αν ήταν μόνο αυτό, τότε τα όρια θα έπρεπε να μοιάζουν αποκλειστικά με «κόκκινο σηματοδότη», όπου απαγορεύεται η διέλευση. Αν τα όρια είναι μόνο «κόκκινος σηματοδότης», τότε κινδυνεύουν να καλλιεργούν αποστάσεις, συγκρούσεις ή ενοχή, παρά κοντινότητα. Η οριοθέτηση δε βασίζεται μόνο σε απαγορεύσεις.

 Φυσικά, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι απαραίτητος ο «κόκκινος σηματοδότης», ο οποίος δηλώνει ότι τα όρια δεν επιτρέπεται να παραβιαστούν, ιδίως όταν αφορά μια συνθήκη που απειλεί την ασφάλεια ή την αξιοπρέπεια του ατόμου.

Από την άλλη, η οριοθέτηση δεν είναι και η απουσία των προϋποθέσεων, υπό τις οποίες δεχόμαστε άκριτα στάσεις και συμπεριφορές προς εμάς. Με πιο απλά λόγια, η απουσία σηματοδότη, δεν συνιστά, επίσης, οριοθέτηση.

Πώς μπορούμε όμως να καταλάβουμε πότε η οριοθέτηση δεν είναι λειτουργική τόσο ως προς τις δικές μας συμπεριφορές όσο και ως προς τις συμπεριφορές άλλων που μας επηρεάζουν;

Όρια: Μη λειτουργικοί τρόποι οριοθέτησης

Παθητική επιθετικότητα: Πρόκειται για έμμεση έκφραση μέσω της ειρωνείας, των υπονοούμενων ή του σαρκασμού. Δημιουργεί σύγχυση και θυμό καθώς το μήνυμα μπορεί να μην είναι ξεκάθαρο. Υπονομεύει την επικοινωνία, άρα και τη σχέση και δημιουργεί την αίσθηση του «θύματος» στο άτομο που το χρησιμοποιεί.

Χειραγώγηση: πρόκειται για τακτικές όπως ο (συναισθηματικός) εκβιασμός ή η θυματοποίηση. Δημιουργεί ασφυκτικό μικροκλίμα μέσα στη σχέση και συχνά φόβο και δυσφορία.

Υπερβολική επιείκεια: αφορά την αδυναμία θέσπισης ορίων, συχνά δημιουργεί αίσθημα αδικίας και εκμετάλλευσης και στην συνέχεια θυμό. Ουσιαστικά, η επιείκεια αυτή είναι ανοχή. Και η ανοχή αφενός υπονομεύει την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση, αφετέρου οδηγεί σε έντονη ψυχοσυναισθηματική πίεση.

Επιθετικότητα: πρόκειται για άμεση και εχθρική έκφραση μέσω προσβολών ή βίαιης συμπεριφοράς. Δημιουργεί φόβο και αίσθημα απειλής στη σχέση με αποτέλεσμα την έκπτωση της ποιότητάς της και την απομόνωση, ενώ μπορεί να έχει σοβαρές σωματικές, κοινωνικές, σχεσιακές και ψυχικές συνέπειες.

Αποφυγή: Αδυναμία αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων και θέσπισης ορίων. Ωστόσο, η αποφυγή δεν επιλύει το ζήτημα της οριοθέτησης. Αντιθέτως, μοιάζει σαν κρύβεται το ζήτημα «κάτω από το χαλί».

Αυτοθυσία: Το άτομο θέτει σε προτεραιότητα να ικανοποιήσει τις ανάγκες των άλλων, με αποτέλεσμα να βιώνει εκμετάλλευση ή αδικία. Ενώ ξεκινάει με θετική πρόθεση να μη δυσκολέψει, ουσιαστικά υποβαθμίζει τα προσωπικά του όρια, με αποτέλεσμα σταδιακά να δυσφορεί. Με άλλα λόγια, δημιουργείται αίσθηση προσωπικής παραβίασης που οδηγεί σε φαύλο κύκλο θυμού και ενοχής, αυξάνοντας την εσωτερική ένταση.

Τι σημαίνει «θέτω όρια»

Επιστρέφοντας στο παράδειγμα με τους φωτεινούς σηματοδότες, πέρα από το κόκκινο χρώμα, υπάρχουν ακόμα δύο σημαντικά χρώματα, τα οποία είναι σημαντικά και για τις σχέσεις μας.

Το πορτοκαλί χρώμα, όπου αποτελεί προειδοποιητικό σήμα στην κυκλοφορία, στο πεδίο των σχέσεων θα μπορούσε να σημαίνει την ανάγκη διαπραγμάτευσης του ορίου, ιδίως όταν κινδυνεύει να παραβιαστεί. Για παράδειγμα, ένα επαναλαμβανόμενο αστείο κάποιου για εμάς, το οποίο στην αρχή δεν ενοχλούσε αλλά σταδιακά προκαλεί δυσφορία, σημαίνει ότι είναι σημαντικό να τεθεί σε διαπραγμάτευση, πριν το συναισθηματικό μας φανάρι «ανάψει κόκκινο».

Επιπλέον, υπάρχει και το πράσινο χρώμα, εκείνο της ελεύθερης διέλευσης, το οποίο αφορά τις καταστάσεις και συμπεριφορές που το άτομο επιτρέπει και επικροτεί στη ζωή του και στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους.  

Εδώ, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως, τα όρια αν είναι πάντα άκαμπτα, τότε κινδυνεύουν να γίνονται απλώς αυστηρές απαγορεύσεις.

Για αυτό το λόγο, χρειάζεται το άτομο να μπορεί να είναι έτοιμο να «κάνει αναβαθμίσεις» σχετικά με τους όρους που θέτει στον εαυτό του για να μετέχει στις σχέσεις του, ώστε να είναι αυθεντικές και να βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό.  Για παράδειγμα, σε μια συντροφική σχέση, ο βαθμός προσωπικής αποκάλυψης αναδιαμορφώνεται και σχετίζεται με το πέρασμα του χρόνου αλλά και με το αυξανόμενο επίπεδο δέσμευσης.

Όρια: τα χαρακτηριστικά της αποτελεσματικής οριοθέτησης

Συχνά ακούμε τη φράση: «Δεν σέβεται τα όριά μου». Εκεί, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε αν εμείς πρώτα έχουμε θέσει και υπερασπιστεί τα όριά μας και αν τα έχουμε επικοινωνήσει με σαφήνεια (λεκτικά και μη λεκτικά). Αν, δηλαδή, έχει γίνει ξεκάθαρο το πλαίσιο, μέσα στο οποίο κινούμαστε και υπάρχουμε.

Η οριοθέτηση συνιστά μια δυναμική διαδικασία, η οποία απαιτεί χρόνο, σταθερότητα αλλά και ευελιξία, μιας και οι σχέσεις είναι «ζωντανοί οργανισμοί»!

Τα όρια στις σχέσεις αφορούν εμάς και πιο ειδικά τον τρόπο, με τον οποίο εμείς επιλέγουμε να υπάρχουμε και να αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους. Περιλαμβάνουν τις ανάγκες μας, τις αξίες μας, αλλά και τα όρια του προσωπικού μας χώρου, φυσικά.

Τα όρια αποτελούν περισσότερο ένα πλαίσιο φροντίδας του εαυτού και της ευημερίας των σχέσεών μας. Επιτρέπει να θέτουμε στον εαυτό μας εκείνους τους όρους που θα μας φέρουν κοντά με τους άλλους, χωρίς να υπάρχει ανοχή.

Για αυτό το λόγο, είναι σημαντικό να επικοινωνούμε ανοιχτά με τον άλλο, να δημιουργούμε χώρο για την αυθεντικότητά μας και να διαμορφώνουμε έναν χώρο σεβασμού, εμπιστοσύνης και ειλικρίνειας μέσα στη σχέση. Γιατί οριοθέτηση είναι και η κοντινότητα.

Γιατί δυσκολεύομαι να βάλω όρια;

Η θέσπιση λειτουργικών όρων μετοχής στις σχέσεις πολύ συχνά αποτελεί μια αποσταθεροποιητική διαδικασία. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των ατόμων που δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν και να υπερασπιστούν τα όριά τους. Ορισμένοι λόγοι θα μπορούσαν να είναι:

Φόβος απόρριψης ή μοναξιάς: τα άτομα αυτά μπορεί να σκέφτονται:  «μήπως οι άλλοι με απορρίψουν αν θέσω όρια;», «Θα μείνω μόνος/η αν θέσω όρια;»

Φόβος σύγκρουσης: μια κοινή ανησυχία είναι εκείνη της πιθανής σύγκρουσης, η οποία αναστέλλει τα άτομα από τη διαδικασία να κοινοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες, επιθυμίες και προϋποθέσεις (π.χ. «Αν πω όχι, φοβάμαι ότι θα τσακωθούμε»).

Αίσθημα ενοχής: μια σχετική σκέψη θα μπορούσε να είναι η εξής: “Είναι εγωιστικό να θέτω όρια;” «Αν θέσω όρια και δυσαρεστήσω τον άλλον, μήπως τότε σημαίνει πως δεν είμαι καλός άνθρωπος;»

Ωστόσο, είναι σημαντικό να  ξεκαθαριστεί πως, όταν καθορίζουμε τα όριά μας, αυτά λειτουργούν ως  προστατευτικό και αναπτυξιακό πλαίσιο στις σχέσεις. Ταυτόχρονα, τα όρια συνιστούν έναν πολύ σημαντικό τρόπο αυτοφροντίδας.

Οριοθετώ σημαίνει πλαισιώνω, φροντίζω κάτι που μου είναι σημαντικό. Επιτρέπει πρωτίστως να είμαι κοντά, αλλά όχι με όρους ανοχής, που μελλοντικά καλλιεργούν απογοήτευση, απόσταση ή παραίτηση.

Επομένως, οριοθετώντας τον εαυτό μου και κοινοποιώντας το στους ανθρώπους που σχετίζομαι, σημαίνει ότι σέβομαι τόσο εμένα όσο και τον σημαντικό άλλον.

Όρια και Ψυχοθεραπεία

Μέσα από την διεργασία της ψυχοθεραπείας το άτομο έχει την δυνατότητα να αφουγκραστεί τους λόγους, για τους οποίους δυσκολεύεται να θέσει και να επικοινωνήσει τα προσωπικά του όρια. Παράλληλα, η ψυχοθεραπεία είναι ένας ασφαλής χώρος για να επικοινωνήσει τα δύσφορα συναισθήματα που βιώνει και επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα του.

Αφού κατανοήσει τα δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφορών οριοθέτησης που ενδεχομένως υιοθετεί, το θεραπευόμενο πρόσωπο εκπαιδεύεται στη λειτουργική θέσπιση των προσωπικών του ορίων. Με αυτό τον τρόπο, η εμπειρία της ψυχοθεραπείας, ευνοεί την οικοδόμηση ευχαριστιακών σχέσεων με τον εαυτό και τους άλλους.

Καταλήγοντας…

Τα όρια είναι πολύ περισσότερα από ένα απλό «όχι». Δεν αφορά αποκλειστικά ότι δε δεχόμαστε μια παραβιαστική συνθήκη ή κάτι που αντιβαίνει στο αξιακό μας σύστημα. Αποτελεί και έναν χάρτη ως προς το τί αποδεχόμαστε και ενισχύουμε, άρα επιτρέπουμε στη σχέση μας.

Πρόκειται λοιπόν για νοητούς συναισθηματικούς και σχεσιακούς χώρους, πάνω στους οποίους επιτρέπουμε να ανθίσει η σχέση μας με τρόπο αμοιβαίο και αυθεντικό.

The post Όρια στις σχέσεις: φροντίδα ή τιμωρία; appeared first on ανθίΖΩντας.

Η αυτοπεποίθηση αναφέρεται στην εμπιστοσύνη και την πίστη που ένα άτομο έχει στις δικές του ικανότητες, δεξιότητες και δυνατότητες.

Αυτή η πεποίθηση καθορίζει τον τρόπο, με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας, τον κόσμο και, συνεπώς, επηρεάζει ως προς το πώς αντιδρούμε σε διάφορες καταστάσεις.

Ένα άτομο με υψηλή αυτοπεποίθηση έχει την πίστη ότι μπορεί να αντιμετωπίσει προκλήσεις, να επιτύχει στόχους που θέτει και να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις διάφορες πτυχές της ζωής του.

Η αυτοπεποίθηση συνδέεται με την εσωτερική ευαισθησία και την ικανότητα να αντιμετωπίζουμε την αβεβαιότητα, χωρίς να χάνουμε την πίστη μας στον εαυτό μας.

Έτσι, ακόμα και σε μια περίπτωση που δεν καταφέρουμε να επιτύχουμε έναν στόχο, η πεποίθηση για τις ικανότητές μας δεν αλλάζει.

Ταυτόχρονα, η αυτοπεποίθηση προσδίδει την αίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο του εαυτού και της ζωής μας.

Από την άλλη πλευρά, άνθρωποι που δεν έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους, εξαρτώνται σημαντικά από την άποψη των άλλων, προκειμένου να αισθανθούν καλά με τον εαυτό τους.

Επιπλέον, πιστεύουν ότι δεν είναι σε θέση να επιτύχουν τα όνειρά τους και δεν αναλαμβάνουν ρίσκα για την υλοποίηση των στόχων τους, υπό το φόβο της αποτυχίας.

Χαμηλή αυτοπεποίθηση: πώς εκδηλώνεται

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση εκδηλώνεται με διάφορες σκέψεις που μπορούμε να τις παρατηρήσουμε στην καθημερινότητά μας. Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα σκέψεων, που σχετίζονται με χαμηλή αυτοπεποίθηση.

• Ο εγκλωβισμός σε έναν διαρκή αρνητικό τρόπο σκέψης σχετικά με όσα κάνουμε ή μας συμβαίνουν (π.χ. «τα κάνω όλα λάθος», «δεν συμβαίνει τίποτα καλό σε εμένα»)
• Η εστίαση σε σκέψεις, οι οποίες υποδηλώνουν υποτίμηση για τον εαυτό (π.χ. «δεν αξίζω», «δεν είμαι καλός/ή σε τίποτα»)
• Η διαρκής σύγκριση με άλλους ανθρώπους, όπου πάντα είναι αρνητική η έκβαση για τον εαυτό (π.χ. «Ο X. είναι πολύ καλύτερος στη δουλειά από εμένα», «Όλοι οι φίλοι μου έχουν πετύχει, ενώ εγώ όχι»)
• Η ηθική επίκριση προς τον εαυτό μας (π.χ. «Αυτό που κάνω είναι κακό», «Δεν είμαι καλός άνθρωπος»)
• Η αγωνία ότι οι άλλοι μας βλέπουν υποτιμητικά (π.χ. «Οι γύρω μου μάλλον με θεωρούν γελοίο/α», «Δεν θέλει κανένας να κάνει παρέα μαζί μου»)
• Η ανάγκη να είμαστε (σε όσα κάνουμε) τέλειοι (π.χ. «Πάλι δεν το έκανα σωστά, είμαι άχρηστος/η»)
• Ευαισθησία στην κριτική των άλλων για κάποια πράξη μας, η οποία οδηγεί σε σκληρή αυτοκριτική και υποτίμηση της αξίας μας
• Ευαισθησία στην αποτυχία μιας δράσης, η οποία ερμηνεύεται ως συνολική αποτυχία για τον εαυτό μας (π.χ. «Δεν κατάφερα να περάσω τις εξετάσεις, άρα δεν αξίζω σε τίποτα»)

Αυτές είναι μερικές από τις σκέψεις που μπορεί να κάνουμε, όταν δεν έχουμε πίστη στον εαυτό μας. Φυσικά, υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα τρόπων σκέψης που μπορεί να υποδηλώνουν χαμηλή αυτοπεποίθηση.

Όταν αυτές οι σκέψεις γίνονται τακτικά και σε πολλούς τομείς της ζωής μας, τότε υπάρχει επιβάρυνση και στα συναισθήματα, αφού επικρατεί το αίσθημα της δυσφορίας.

Αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση

Η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμηση είναι δύο ξεχωριστές αλλά αλληλένδετες έννοιες και λειτουργίες, οι οποίες αφορούν διαφορετικές πτυχές της σχέσης ενός ατόμου με τον εαυτό του. Ας εξετάσουμε τις διαφορές μεταξύ τους:

Αυτοπεποίθηση:

Η αυτοπεποίθηση περιγράφει την πίστη του ατόμου στις δικές του ικανότητες και δυνατότητες.

Συνδέεται με την πεποίθηση ότι είμαστε ικανοί να αντιμετωπίσουμε προκλήσεις, να επιτύχουμε στόχους και να ανταπεξέλθουμε αποτελεσματικά σε διάφορες καταστάσεις της ζωής μας.

Η αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι υψηλή σε ορισμένους τομείς της ζωής μας (π.χ. επαγγελματικό, ακαδημαϊκό, κοινωνικές επαφές), ενώ σε άλλους να είναι χαμηλή (π.χ. ερωτικές σχέσεις).

Αυτοεκτίμηση:

Η αυτοεκτίμηση αφορά την αξία που ένα άτομο δίνει για τον εαυτό του.

Συνδέεται με τον τρόπο που βλέπουμε ευρύτερα τον εαυτό μας, το αν αξίζουμε και τί συναισθήματα νιώθουμε για τον εαυτό μας.

Η αυτοεκτίμηση δεν σχετίζεται με την πίστη που μπορεί να έχουμε στις ικανότητές μας σε ένα τομέα ζωής ή σε μια δραστηριότητα. Απεναντίας, σχετίζεται με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας συνολικά.

Ενώ η αυτοπεποίθηση επικεντρώνεται στην εμπιστοσύνη που διαθέτουμε στις ικανότητές μας, η αυτοεκτίμηση επικεντρώνεται στην εκτίμηση της προσωπικής αξίας και στη σχέση μας με τον εαυτό μας. Και οι δύο έννοιες είναι σημαντικές για την ψυχολογική ευεξία και την προσωπική ανάπτυξη, καθώς συμβάλλουν στη διαμόρφωση θετικής στάσης απέναντι στον εαυτό.

Αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία

Όπως έχει αναφερθεί, η αυτοπεποίθηση είναι σημαντική, καθώς αφορά την πεποίθηση για τις δυνατότητες, τις ικανότητες και την αξία του ατόμου. Από την άλλη, η αυτογνωσία είναι επίσης πολύτιμη, καθώς συνιστά τη βαθιά κατανόηση του εαυτού μας, συμπεριλαμβανομένων και των σκοτεινών πτυχών μας.

Στην υπαρξιακή συστημική προσέγγιση η αυτοπεποίθηση κατακτάται σταδιακά, μέσα από την ανάδειξη των δυνατοτήτων, των θετικών χαρακτηριστικών του ατόμου, αλλά και μέσω της επίγνωσης των δυσλειτουργικών μας σημείων.

Επομένως, η αυτοπεποίθηση συνδέεται στενά με την αυτογνωσία. Καθώς γνωρίζουμε περισσότερα για τον εαυτό μας, ενισχύεται η πεποίθηση που έχουμε για τις ικανότητές μας, αφού μπορούμε να κατασκευάσουμε μια ισχυρότερη, πιο σταθερή αυτοεικόνα και να δημιουργήσουμε θετικές αλλαγές στη ζωή μας.

Αυτοπεποίθηση: πώς χτίζεται;

Η αυτοπεποίθηση είναι ένα σημαντικό προσωπικό χαρακτηριστικό, το οποίο εξαρτάται σε υψηλό βαθμό από τις σχέσεις με τους σημαντικούς μας ανθρώπους, ενώ χτίζεται ήδη από την παιδική ηλικία.

Η σχέση με τους γονείς και τον οικογενειακό περίγυρο, οι αναφορές των γονέων στο παιδί, αλλά και η εικόνα που έχει ένα παιδί σχετικά με το πώς οι γονείς βλέπουν τους εαυτούς τους είναι παράγοντες ισχυρής επιρροής στην οικοδόμηση αυτοπεποίθησης.

Αν, για παράδειγμα, ένα άτομο έχει δεχθεί ως παιδί διαρκή αμφισβήτηση στις ικανότητές του ή διαπιστώνει ότι οι γονείς του δεν πιστεύουν στους εαυτούς τους, τότε είναι πιθανό το παιδί αυτό στην πάροδο του χρόνου να αναπτύξει χαμηλή αυτοπεποίθηση (και αυτοεκτίμηση).

Ενώ αυτή η αμφισβήτηση μπορεί να έχει προστατευτικούς λόγους απέναντι στις αντιξοότητες της ζωής, εντούτοις κληροδοτεί το παιδί με φόβους και ανησυχίες, που δεν επιτρέπουν να αφουγκραστεί τις ικανότητές του.

Ωστόσο, η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται μόνο στην παιδική ηλικία!

Αντιθέτως, αποτελεί μια διαρκή διαδικασία ζύμωσης με τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Επομένως, μπορεί κανείς να αποκτήσει (ή ανακτήσει) την αυτοπεποίθησή του και στην ενήλικη ζωή.

Αυτοπεποίθηση στην ενήλικη ζωή: η συμβολή της ψυχοθεραπείας

Όπως έχει ήδη γραφτεί παραπάνω, η αυτοπεποίθηση δεν είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό που κάποιος το έχει ή όχι. Απεναντίας, είναι μια διαρκής και δυναμική διαδικασία. Για αυτό και μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες, όπως οι εμπειρίες, ο περίγυρος, οι σχέσεις και οι εσωτερικές πεποιθήσεις.

Η ανάπτυξη της υγιούς αυτοπεποίθησης μπορεί να είναι ένας σημαντικός στόχος στην προσωπική ανάπτυξη, καθώς συνδέεται στενά με την ευημερία και την ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις της ζωής.

Η ψυχοθεραπεία σε αυτή την περίπτωση είναι ένας βοηθητικός τρόπος ανάκτησης της αυτοπεποίθησης.

Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία η εστίαση γίνεται στη ρίζα αυτών των δύσφορων πεποιθήσεων και συναισθημάτων για τον εαυτό, με στόχο την απόκτηση επίγνωσης.

Παράλληλα, υπάρχει ο χώρος να εξερευνηθεί πώς οι θεραπευόμενοι σχετίζονται με τα σημαντικά τους πρόσωπα διαχρονικά. Αυτή η διεργασία παρέχει τη δυνατότητα να αποκτήσουν επίγνωση σχετικά με δυσλειτουργικά μοτίβα επικοινωνίας και, παράλληλα, να βρουν τρόπους που θα απολαμβάνουν τη σχέση με τον περίγυρό τους.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, δίνεται η ευκαιρία στους θεραπευόμενους να ανακαλύψουν τον εαυτό τους. Να αποκτήσουν, δηλαδή, αυτογνωσία! Αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία είναι σημαντικές παράμετροι της ψυχικής ευεξίας!

Αλέξανδρος Μοροχλιάδης

Ψυχολόγος, MSc

Υπαρξιακός Συστημικός Ψυχοθεραπευτής

The post Αυτοπεποίθηση: η εικόνα του εαυτού appeared first on ανθίΖΩντας.

Η επιλόχειος κατάθλιψη αποτελεί ένα σύνθετο ψυχολογικό ζήτημα, μια κατάσταση που επηρεάζει την ψυχική ισορροπία της νέας μητέρας, συνηθέστερα μετά τη γέννηση του παιδιού της. Πιο συχνά, περιλαμβάνει συναισθηματική δυσφορία, θλίψη, ανησυχία και άλλες ψυχολογικές εκφάνσεις.

Παρόλο που συνδέεται στενά με τις φυσικές και ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν μετά τη γέννηση, εντούτοις έχει αναδειχθεί ότι είναι επίσης συνδεδεμένη με κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.

Πότε παρουσιάζεται η επιλόχειος κατάθλιψη;

Η επιλόχειος κατάθλιψη εκδηλώνεται συνήθως μετά την γέννηση. Ωστόσο, δεν είναι απίθανο να εμφανιστεί και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή ακόμα και κατά τη διάρκεια του τοκετού.

Συνήθως, εμφανίζεται κατά τους έξι πρώτους μήνες μετά τον τοκετό, ωστόσο υπάρχουν και περιπτώσεις που παρουσιάζεται ακόμα και κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους.

Πόσο διαρκεί η επιλόχειος κατάθλιψη;

Σε γενικές γραμμές, τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης  διαρκούν συνήθως περίπου έξι μήνες. Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα επιμένουν και περισσότερο.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει καθορισμένη διάρκεια για όλες τις γυναίκες που βιώνουν επιλόχεια κατάθλιψη. Η διάρκεια μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά από άτομο σε άτομο, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες (π.χ. διαθέσιμο υποστηρικτικό δίκτυο, σχέση με σύντροφο, προηγούμενο ιστορικό ψυχικής υγείας, συνθήκες γέννησης του βρέφους κ.α.).

Επιλόχειος κατάθλιψη: Συμπτώματα

Στην επιλόχειο κατάθλιψη οι γυναίκες βιώνουν έντονες ψυχικές και συναισθηματικές αλλαγές. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ενδεικτικά:

• Αίσθημα βαθιάς θλίψης, απελπισίας ή ανησυχίας για μεγάλο χρονικό διάστημα και χωρίς να υπάρχει αντίστοιχος λόγος
• Δυσκολία ή αδυναμία φροντίδας του βρέφους, αλλά και του εαυτού της
• Απώλεια ενδιαφέροντος ή απόλαυσης: διαπιστώνεται δυσκολία ή και αδυναμία να απολαύσει η μητέρα δραστηριότητες που παλαιότερα την ευχαριστούσαν
• Κόπωση και εξάντληση: υπάρχει συνεχής και πολύ έντονη κόπωση, ανεξαρτήτως ύπνου ή ξεκούρασης
• Διαταραχές ύπνου και διατροφής, οι οποίες επιφέρουν επιπλέον φυσική και ψυχική κόπωση
• Αυτοκαταστροφικές σκέψεις
• Αποστασιοποίηση από το βρέφος: δυσκολία ή ανυπαρξία συναισθηματικής σύνδεσης με το βρέφος

Πώς μπορεί να νιώθει η μητέρα με επιλόχειο κατάθλιψη;

Η μητέρα που αντιμετωπίζει επιλόχειο κατάθλιψη μπορεί συχνά να αισθάνεται μόνη, ένοχη ή/και ανήμπορη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της μητρότητας.

Στην επιλόχεια κατάθλιψη η αυτοαμφισβήτηση και η αρνητική εικόνα εαυτού για τη μητέρα είναι καταστάσεις, με τις οποίες μπορεί να έρθει αντιμέτωπη.

Υπάρχουν και ορισμένες – λιγότερο συχνές – περιπτώσεις, όπου μια μητέρα με επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί  να παλεύει με σκέψεις αυτοκτονίας και εκεί χρειάζεται ακόμη περισσότερη προσοχή.

Ποια είναι η αιτία της επιλόχειας κατάθλιψης;

Μέχρι σήμερα, δεν έχουν διευκρινιστεί συγκεκριμένες αιτίες για την εκδήλωση επιλόχειας κατάθλιψης, ωστόσο φαίνεται ότι αποτελεί πολυπαραγοντικό φαινόμενο.

Πρόκειται για αλληλεπίδραση μεταξύ φυσικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Παράλληλα, οι ορμονικές αλλαγές και προσωπικοί παράγοντες (π.χ. η ύπαρξη κατάθλιψης, άγχους ή ψυχοσυναισθηματικών προβλημάτων κατά το παρελθόν ή το επίπεδο προσαρμογής στο νέο ρόλο της μητρότητας) συμβάλλουν στην εμφάνισή της.

Ακόμη, δυσκολίες στην εγκυμοσύνη ή τον τοκετό είναι πιθανό να συμβάλλουν στην εκδήλωση επιλόχειας κατάθλιψης.

Επιπλέον, τα προβλήματα στη σχέση του ζευγαριού (συγκρούσεις, έλλειψη υποστήριξης από σύντροφο κ.α.) ή η απουσία κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου είναι πιθανό να επιδρούν στην εμφάνιση αυτής της διαταραχής.

Επιλόχειος κατάθλιψη ή μελαγχολία λοχείας;

Η μελαγχολία λοχείας (γνωστή και ως «baby blues») μπορεί να εμφανιστεί σε μεγάλο ποσοστό γυναικών (περίπου 70%), λίγες μέρες μετά τη γέννα και μέχρι τις πρώτες εβδομάδες της λοχείας, με συμπτώματα που τείνουν να μειώνονται.

Αποτελεί μια παροδική κατάσταση η οποία συνδέεται περισσότερο με τις ορμονικές αλλαγές της περιόδου αυτής. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Συναισθηματική ευαισθησία
• Θλίψη
• Ευαισθησία στην κριτική
• Αλλαγές στον ύπνο
• Κόπωση

Από την άλλη, στην επιλόχειο κατάθλιψη υπάρχουν περισσότερα συμπτώματα, σε μεγαλύτερο χρόνο, με υψηλότερη ένταση και με αποτέλεσμα την αποδιοργάνωση της μητέρας.

Οι μητέρες που πάσχουν από επιλόχεια κατάθλιψη κάνουν κακό στα μωρά τους;

Αυτή είναι μια ερώτηση που ανησυχεί αρκετές γυναίκες. Έτσι, ενώ ορισμένες μητέρες κατά την περίοδο αυτή μπορεί να έχουν δύσφορα συναισθήματα και σκέψεις, αρκετά σπάνια συμβαίνει μια μητέρα με επιλόχειο κατάθλιψη να βλάψει το παιδί της.

Η σημασία της φροντίδας εκείνου που φροντίζει

Η μητέρα είναι το πρόσωπο αναφοράς για το βρέφος, εκείνη που καλείται πρωτίστως να το φροντίσει. Η φροντίδα ενός βρέφους, το οποίο αποκλειστικά εξαρτάται από τη μητέρα τον πρώτο καιρό, είναι μια απαιτητική διαδικασία.

Για να μπορέσει μια μητέρα να παρέχει την απαιτούμενη φροντίδα στο νεογέννητο παιδί της, είναι πολύ σημαντικό να βρίσκει χρόνο και χώρο να φροντίζει τον εαυτό της, αλλά και να δεχτεί τη φροντίδα του συντρόφου της, του οποίου ο ρόλος είναι καταλυτικός.

Η επικοινωνία των σκέψεων και των συναισθημάτων της με τους σημαντικούς άλλους (και δη με τον σύντροφό της και πατέρα του παιδιού τους) είναι μια βασική μορφή αυτοφροντίδας.

Η εξωτερίκευση και το μοίρασμα της εμπειρίας της μητρότητας, επιτρέπει στη μητέρα να επικοινωνήσει την ομορφιά του ρόλου και ταυτόχρονα να ακουμπήσει φόβους και αγωνίες που μπορεί να τη δυσκολεύουν.

Ο στόχος της υποστήριξης της νέας μητέρας σε αυτή την περίοδο είναι να μπορέσει να χαρεί το παιδί της, πέρα από τις δυσκολίες και τις αυξημένες απαιτήσεις της μητρότητας, που έτσι κι αλλιώς υπάρχουν.

Επιλόχειος κατάθλιψη και η θέση του συντρόφου

Η στήριξη και η ενεργός συμμετοχή του συντρόφου και η λειτουργική σχέση μεταξύ του ζευγαριού που γίνονται νέοι γονείς είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο, καθώς μπορεί να μειώσει τη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων επιλόχειας κατάθλιψης στη νέα μητέρα.

Όταν η συντροφική σχέση χαρακτηρίζεται από ανοιχτή και ειλικρινή επικοινωνία και συναισθηματική σύνδεση, τότε μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά στην αποσταθεροποιητική περίοδο της λοχείας.

Ο ρόλος του συντρόφου – πατέρα σε αυτή την πρώτη φάση προσαρμογής με το νέο μέλος στην οικογένειά τους, αφορά την υποστήριξη και τη φροντίδα της συντρόφου του, η οποία φροντίζει το παιδί τους. Επομένως, ο ρόλος του είναι κεντρικός και καταλυτικός πρωτίστως απέναντι στη νέα μητέρα.

Έτσι, η καλή σχέση μεταξύ του ζευγαριού καθίσταται ζωτικής σημασίας για την βελτίωση της οικογενειακής δυναμικής με σημαντικά αποτελέσματα τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση αυτής της ψυχολογικής δυσκολίας.

Η επιλόχειος κατάθλιψη από υπαρξιακή συστημική οπτική

Η υπαρξιακή συστημική προσέγγιση στη κατανόηση και στην αντιμετώπιση της επιλόχειας κατάθλιψης εστιάζει στην ολιστική φροντίδα της μητέρας, τόσο σε επίπεδο προσωπικό όσο και σε σχεσιακό.

Η επιλόχειος κατάθλιψη, συχνά, γεννά στις μητέρες υπαρξιακά ερωτήματα, όπως το νόημα της ζωής, τη σημασία της μητρότητας, την προσωπική αξία και ικανότητα, τον γονεϊκό ρόλο, τον συντροφικό ρόλο, τις προσωπικές ανάγκες και επιθυμίες, την ευθύνη της φροντίδας μιας νέας ζωής κ.α.

Τα ερωτήματα αυτά γίνονται βασανιστικά, όταν μένουν ανέκφραστα και αναπάντητα.

Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία αυτά τα ερωτήματα και οι αγωνίες αποκτούν χώρο για επεξεργασία, ώστε οι μητέρες να μπορούν να τα εκφράσουν, να τα επεξεργαστούν και να δώσουν τις δικές τους προσωπικές απαντήσεις.

Ταυτόχρονα, η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζει στην ενδυνάμωση και αξιοποίηση της σχέσης του ζευγαριού, καθώς θεωρεί την καλή σχέση ως προστατευτικό και αποτρεπτικό παράγοντα στην εμφάνιση της επιλόχειας κατάθλιψης.

Ενώ, ευνοείται και το άνοιγμα της νέας μητέρας για την απόκτηση ή ενίσχυση του κοινωνικού της δικτύου (για παράδειγμα φιλικές σχέσεις).

Η ψυχοθεραπευτική διεργασία επιτρέπει στις μητέρες να ανακαλύψουν το δικό τους προσωπικό νόημα ζωής και να διαμορφώσουν την ζωή τους αντίστοιχα, με στόχο να μπορούν να απολαμβάνουν τη μητρότητα, τη σχέση με το σύντροφό τους, αλλά και την ζωή τους συνολικά, ακόμα και όταν οι συνθήκες είναι απαιτητικές, όπως η γονεϊκότητα στα πρώτα στάδια ζωής του βρέφους.

The post Επιλόχειος κατάθλιψη: Η σημασία της φροντίδας εκείνου που φροντίζει appeared first on ανθίΖΩντας.

Η υπερφαγία, δηλαδή η κατανάλωση πολύ μεγάλων ποσοτήτων τροφής συνοδευόμενη από την αίσθηση ότι δεν υπάρχει έλεγχος για διακοπή κατανάλωσης, αποτελεί μια κατάσταση, η οποία δυσκολεύει πολλούς ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και σε διαφορετικές φάσεις ζωής.

Υπερφαγία και υπερφαγικά επεισόδια

Η υπερφαγία εκδηλώνεται με τα  λεγόμενα υπερφαγικά επεισόδια. Τα υπερφαγικά επεισόδια είναι περίοδοι υπερβολικής κατανάλωσης τροφής.

Τα υπερφαγικά επεισόδια, συχνά, συνοδεύονται από έντονα αρνητικά συναισθήματα προς τον εαυτό (ντροπή, ενοχή, απογοήτευση, απέχθεια κ.α.), γεγονός που το καθιστά ένα ζήτημα, που οι άνθρωποι δυσκολεύονται να μοιραστούν με κάποιον.

Συμπτώματα της υπερφαγίας

Τα άτομα με υπερφαγικά επεισόδια συνηθέστερα αισθάνονται πως το φαγητό ασκεί δύναμη πάνω τους, ενώ οι ίδιοι νιώθουν ανίσχυροι να αντισταθούν, όταν βιώνουν αυτή την έντονη παρόρμηση και μοιάζει σαν να «ενδίδουν».

Έτσι, καταναλώνουν πολύ μεγάλες ποσότητες τροφής και στο τέλος του επεισοδίου, αντί για το αίσθημα του κορεσμού και της πληρότητας, γεννώνται συναισθήματα δυσφορίας και εσωτερικού κενού.

Σύμφωνα με το κλινικό διαγνωστικό εγχειρίδιο DSM-5, η Διαταραχή Υπερφαγίας και περιλαμβάνει την εξής κλινική συμπτωματολογία:

• Επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας, τα οποία πρέπει να εμπίπτουν στα εξής κριτήρια:
  • Η κατανάλωση σε συγκεκριμένο χρόνο (λ.χ. εντός 2 ωρών) ποσότητας τροφής, η οποία είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερη από εκείνη που μπορούν να καταναλώσουν οι περισσότεροι άνθρωποι κατά την ίδια χρονική περίοδο και κάτω από παρόμοιες περιστάσεις.
  •  Αίσθηση ότι δε μπορούν να ελέγξουν την κατανάλωση της τροφής κατά τη διάρκεια του επεισοδίου (λ.χ., αίσθημα του ατόμου ότι αδυνατεί να σταματήσει να τρώει ή να ελέγξει πόσο τρώει).

• Τα υπερφαγικά επεισόδια χρειάζεται να συνοδεύονται με τουλάχιστον τρία από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
  • Τρώει πολύ πιο γρήγορα από το φυσιολογικό.
  • Τρώει μέχρι να αισθανθεί δυσάρεστα υπερπλήρης.
  • Καταναλώνει μεγάλες ποσότητες τροφής χωρίς αίσθημα πείνας.
  • Τρώει μόνος του, καθώς νιώθει ντροπή για το πόσο πολύ τρώει.
  • Μετά το υπερφαγικό επεισόδιο αισθάνεται απέχθεια για τον εαυτό του ή νιώθει ένοχος.
• Υπάρχει έκδηλη ενόχληση σχετικά με την υπερφαγία.
• Κατά μέσο όρο, η υπερφαγία εκδηλώνεται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για περίοδο 3 μηνών (Διαγνωστικά Κριτήρια DSM-5, 2015, σελ. 174).

Υπερφαγία και αίτια

Εστιάζοντας περισσότερο στο ζήτημα, ενώ μοιάζει πως οι άνθρωποι που θα κάνουν υπερφαγικά επεισόδια πεινούν για φαγητό, η εξήγηση είναι κάπως διαφορετική.

Κάποιες φορές, οι άνθρωποι που εκδηλώνουν υπερφαγικά επεισόδια φαίνεται να «πεινούν» για κάτι διαφορετικό: επιθυμία για ζωή, συντροφικότητα, φροντίδα, αποδοχή, αγάπη είναι μερικά μόνο παραδείγματα.

Σε άλλες περιπτώσεις, η υπερφαγία λειτουργεί ως «παρηγοριά» απέναντι σε μία έντονα αρνητική εικόνα για τον εαυτό, ενώ ταυτόχρονα το φαγητό λειτουργεί ως μέσο (αυτο)τιμωρίας ή ως αντίδραση σε συναισθηματικό πόνο, ο οποίος δεν μπορεί να εκφραστεί λεκτικά.

Έτσι, αν εμβαθύνουμε πέρα από τα συμπτώματα, συχνά μπορούμε να συναντήσουμε ανθρώπους, οι οποίοι έχουν βιώσει ενοχή, τραύμα ή/και καταπίεση.

Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις όπου το φαγητό συμβολίζει κάτι παραπάνω από τη θρέψη και την απόλαυση που μπορεί να συνοδεύει τη κατανάλωσή του.

Μπορεί, για παράδειγμα, να συνιστά ένα μέσο έκφρασης συναισθημάτων ή ελέγχου για ανθρώπους που δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ή έναν αδόκιμο τρόπο αντιμετώπισης δυσκολιών.

Έτσι, τα υπερφαγικά επεισόδια κάνουν την εμφάνισή τους όταν κανείς αισθάνεται ανίσχυρος μπροστά σε δυσκολίες και δυσκολεύεται σε μεγάλο βαθμό να διαχειριστεί το άγχος ή τη δυσφορία του.

Επιπλέον, ο ρόλος του φαγητού μέσα στην οικογενειακή δομή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση της διαταραχής.

Για παράδειγμα, αν το γρήγορο φαγητό ήταν απαγορευμένο στην οικογένεια, αυτή η απαγόρευση/στέρηση μπορεί να ενισχύσει την «ανάγκη» για υπερκατανάλωσή του και, επομένως, τα υπερφαγικά επεισόδια να αφορούν κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων junk food.

Από την άλλη, η έλλειψη συναισθηματικής ζεστασιάς και υποστήριξης μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, μπορεί να ενισχύσει την τάση υποκατάστασης αυτού του κενού μέσω ξεσπασμάτων στο φαγητό.

Υπερφαγία και αντιμετώπιση: υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία

Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία γίνεται εστίαση στις δυσλειτουργικές σχέσεις που υπάρχουν μέσα στην οικογένεια, αφού συχνά επιδρά σημαντικά στην εκδήλωση της συγκεκριμένης διαταραχής.

Διερευνώνται πιθανές δυσλειτουργίες στην επικοινωνία, αν υπήρχε ή εξακολουθεί να υπάρχει απουσία συναισθηματικής υποστήριξης μεταξύ των μελών της οικογένειας, αλλά και αν υπάρχουν σχέσεις εξουσίας μέσα στο οικογενειακό σύστημα.

Πέρα από τα συμπτώματα που επισείει η υπερφαγία, στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία δίνεται βάση και στη κατανόηση των βαθύτερων αιτιών που έχουν οδηγήσει στην εκδήλωσή τους, αλλά και στη νοηματοδότηση των υπερφαγικών επεισοδίων για τη ζωή του θεραπευόμενου.  

Συνολικά, το ζήτημα της υπερφαγίας αποτελεί μια δύσφορη κατάσταση για τον άνθρωπο που το βιώνει. Ωστόσο, όπως φαίνεται, δεν συμβαίνει «από μόνο του», αλλά συνήθως συνδέεται με κάποια ή κάποιες από τις παραπάνω εξηγήσεις.

Η φροντίδα, λοιπόν, των ανθρώπων με υπερφαγία ψυχοθεραπευτικά είναι σημαντικό να μην εστιάζει μόνο στην ανακούφιση από το σύμπτωμα, αλλά και στην αναζήτηση των βαθύτερων αιτιών και συσχετισμών που οδηγούν εκεί.

Βιβλιογραφία

Γκοτζαμάνης, Κ. (Επιμ.) (2015). Διαγνωστικά Κριτήρια από DSM-5. Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας.

The post Υπερφαγία: η δύναμη του φαγητού; appeared first on ανθίΖΩντας.

Δεν έχει πληθυντικό αριθμό, αλλά συμπεριλαμβάνει πλήθος ερμηνειών και προσεγγίσεων. Είναι θηλυκού γένους, όμως αφορά κάθε άνθρωπο. Και ενώ το πρώτο συνθετικό έχει τη λέξη εαυτός, αν λογιστεί ως αποκλειστικά ατομική υπόθεση, τότε κινδυνεύει να μην συμπεριλαμβάνει όλες τις διαστάσεις του εαυτού μας.

Γιατί αυτοφροντίδα;

Για την αυτοφροντίδα, τα τελευταία χρόνια, γίνεται όλο και τακτικότερη μνεία, αφού οι ταχείς ρυθμοί ζωής και οι πολλαπλές υποχρεώσεις της καθημερινότητας μοιάζουν να μην αφήνουν χώρο και χρόνο «για εμάς». Έτσι, συχνά πολλοί άνθρωποι αισθάνονται εξουθενωμένοι σωματικά, αλλά κυρίως ψυχικά και συναισθηματικά.

 Η κόπωση, δηλαδή, δεν αφορά μόνο το σώμα αλλά και την σκέψη και το συναίσθημα. Έτσι, εύχονται να είχαν λιγότερα άγχη, περισσότερο ελεύθερο χρόνο και, γενικότερα, έναν άλλον τρόπο ζωής. Σε αυτές τις φάσεις είναι που το ζήτημα της έλλειψης αυτοφροντίδας γίνεται πιο ορατό.

Ωστόσο, τί σημαίνει αυτοφροντίδα, πότε γίνεται και με ποιους τρόπους;

Τί σημαίνει αυτοφροντίδα;

Η αυτοφροντίδα αντιπροσωπεύει έναν σημαντικό πυλώνα για την ευημερία μας, έναν τρόπο ζωής που ενισχύει την ψυχική, σωματική και κοινωνική μας υγεία.

Ουσιαστικά, η φροντίδα του εαυτού περιλαμβάνει όλες εκείνες τις δραστηριότητες, οι οποίες μας κάνουν να αισθανόμαστε πλήρεις ψυχικά και συναισθηματικά!

 Η αυτοφροντίδα μπορεί να διαχωριστεί σε πολλούς τομείς και να εφαρμοστεί με πολλούς τρόπους. Δεν έχει απαραίτητα συγκεκριμένο χρόνο και, σίγουρα, δεν αφορά με τον ίδιο τρόπο όλους τους ανθρώπους.

Με άλλα λόγια, οι τρόποι για να φροντίσουμε τον εαυτό μας συνιστά μια βαθιά προσωπική διαδικασία, οι οποίοι εξαρτώνται από τις ανάγκες μας, τις επιθυμίες και τα προσωπικά μας ενδιαφέροντα!

Τρόποι αυτοφροντίδας:

Αυτοφροντίδα και σώμα

Η περιποίηση του σώματος είναι ένας σημαντικός τομέας της αυτοφροντίδας. Για παράδειγμα, η τακτική άσκηση βελτιώνει τη φυσική υγεία. Ωστόσο, για άλλους άσκηση σημαίνει αθλητική ενασχόληση, ενώ για άλλους σημαίνει να βγουν βόλτα για περπάτημα.

Ακόμη, μια ισορροπημένη διατροφή παρέχει όλα εκείνα θρεπτικά συστατικά, που ενισχύουν τον οργανισμό. Ωστόσο, αυτοφροντίδα θα μπορούσε να είναι και ένα γεύμα ή δείπνο με σημαντικούς ανθρώπους (φιλικά πρόσωπα, συντρόφους, συναδέλφους κ.α.) και μάλιστα χωρίς το φαγητό να είναι απαραίτητα θρεπτικό!

Στα πλαίσια της σωματικής φροντίδας συγκαταλέγεται και ο επαρκής ύπνος, ο οποίος αναζωογονεί το σώμα και τον νου.

Από την άλλη, θα λογιζόταν αυτοφροντίδα αν κάποιος ξενυχτούσε γιατί έχει παρασυρθεί από κάποιο βιβλίο ή επειδή βγαίνει με αγαπημένα πρόσωπα για νυχτερινή βόλτα;

Αν ναι, τότε η αυτοφροντίδα περιλαμβάνει και την ψυχαγωγία, την οποία μπορούμε να απολαύσουμε και να μας γεμίσει με σημαντικές εμπειρίες (ακόμα και να κάποιες φορές δεν μας ξεκουράζουν σωματικά)!

Αυτο-φροντίζοντας τον νου

Η αυτοφροντίδα δεν περιορίζεται μόνο στις φυσικές – σωματικές δραστηριότητες. Και ο νους μας χρειάζεται προσοχή και φροντίδα.

Έτσι, ο χρόνος που αφιερώνουμε για στιγμές σιωπής, σκέψης και αναστοχασμού είναι ουσιαστικός για τη νοητική ευεξία.

Κάποιες φορές, ακόμα και αν δεν είναι μέρος μιας ευχάριστης διαδικασίας, η δυνατότητα να αφουγκραζόμαστε τα συναισθήματα και τις σκέψεις μας διαμορφώνει τις συνθήκες για να μας καταλαβαίνουμε καλύτερα.

Επιπλέον, άλλες δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση, η μάθηση και η συνεχής ανάπτυξη ενισχύουν το μυαλό μας, τις δεξιότητές μας και διευρύνουν τις προοπτικές μας.

Αυτοφροντίδα και κοινωνικότητα

Η αυτοφροντίδα δεν περιορίζεται σε μια ατομική διάσταση, αλλά έχει και κοινωνικό – διαπροσωπικό χαρακτήρα. Περιλαμβάνει τις σχέσεις μας με τους άλλους.

Η επαφή μας με αγαπημένα πρόσωπα εμπλουτίζει με συναισθήματα, εμπειρίες, χαρά, ικανοποίηση. Πολλοί άνθρωποι αφηγούνται αναμνήσεις όμορφες, όπου η χαρά της στιγμής πολλαπλασιαζόταν γιατί σε αυτές υπήρχαν αγαπημένα πρόσωπα μαζί.

Εδώ είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, η διαπροσωπική διάσταση της αυτοφροντίδας αφορά και την ικανότητα να θέτουμε όρια, να επικοινωνούμε αποτελεσματικά και να απολαμβάνουμε τις σχέσεις μας.

Σε ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο η υποστήριξη που παρέχουμε και λαμβάνουμε σε μια κοινότητα, ενισχύει την αίσθηση της συνοχής και της αλληλεγγύης και αυτό συνιστά, επίσης, αυτοφροντίδα.

Αυτοφροντίδα και ψυχοθεραπεία

Μιλώντας για την αυτοφροντίδα, δε θα μπορούσε να μη γίνει λόγος και για τη ψυχοθεραπεία. Και αυτό γιατί η ψυχοθεραπευτική σχέση και διεργασία είναι πράξη αυτοφροντίδας.

Παρέχει τον συναισθηματικά ασφαλή χώρο να επικοινωνήσει το θεραπευόμενο πρόσωπο τις δυσκολίες που βιώνει, ανακαλύπτοντας παράλληλα τα δυνατά του στοιχεία, την ομορφιά του.

Ενώ, μάλιστα, πολλές φορές η διεργασία μπορεί να είναι απαιτητική και να έχει πόνο, επιτρέπει στους θεραπευόμενους να ακούσουν τον εαυτό τους και να ξανακαταγράψουν την ιστορία τους με επίγνωση των αγκυλώσεων του παρελθόντος.

Η ψυχοθεραπεία δίνει την ευκαιρία στο θεραπευόμενο πρόσωπο να αναλάβει την προσωπική ευθύνη να υπερασπιστεί την επιθυμία του και να ακούσει τις ανάγκες του. Επιτρέπει την αυτογνώσια. Και η αυτογνωσία είναι αυτοφροντίδα!

Άρα, τί είναι αυτοφροντίδα;

Συνοψίζοντας, αυτοφροντίδα δεν είναι απλά μια τάση, αλλά μια θεμελιώδης κατάσταση για την ευημερία μας. Δεν αφορά αποκλειστικά την ικανοποίηση των αναγκών μας. Η αυτοφροντίδα περιλαμβάνει και την επιθυμία και την υπεράσπισή της.

Εκτός από δράση, περιλαμβάνει σκέψη. Η αυτοφροντίδα, δηλαδή, δεν σχετίζεται μόνο με δραστηριότητες αλλά και με την ετοιμότητά μας να μετέχουμε στη ζωή, να καταγράφουμε τις ικανότητές μας, να αναλογιζόμαστε τί μας αρέσει και τί θέλουμε να βελτιώσουμε.

Η αυτοφροντίδα είναι μια πράξη αγάπης προς τον εαυτό μας, αλλά και προς τους γύρω μας. Είναι βήματα προς μια πληρέστερη, υγιή και ικανοποιητική ζωή, η οποία μας ενδυναμώνει, όχι απλά να αντέξουμε, αλλά να απολαύσουμε τη ζωή μας.

Αλέξανδρος Μοροχλιάδης

Ψυχολόγος, MSc

Υπαρξιακός Συστημικός Ψυχοθεραπευτής

The post Αυτοφροντίδα: Ατομική ή προσωπική υπόθεση; appeared first on ανθίΖΩντας.

Η κρίση πανικού αποτελεί μια συνθήκη που εκδηλώνεται με έντονο φόβο και οξύ άγχος.

Συνήθως, συμβαίνει ξαφνικά, κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά (συχνότερα μέχρι 10’, σπανιότερα 30’), το άτομο βιώνει πολύ έντονη δυσφορία, ενώ εκδηλώνονται και σωματικές αντιδράσεις.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κρίσης πανικού;

Η κρίση πανικού, πέρα από το έντονο άγχος και τον φόβο, συνοδεύεται και από σωματικά συμπτώματα. Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με το DSM – 5 , το άτομο που βιώνει κρίση πανικού μπορεί να παρουσιάσει ορισμένα από τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Αίσθηση αυξημένων παλμών ή ταχυπαλμία
• Εφίδρωση
• Έντονο τρόμο
• Αίσθημα ασφυξίας ή πνιγμού
• Πόνος στο στήθος
• Ναυτία, ζάλη ή τάση λιποθυμίας
• Παραισθησίες (μούδιασμα ή μυρμηγκιάσματα)
• Αποπραγματοποίηση (αίσθημα μη πραγματικού) ή αποπροσωποποίηση (αίσθημα απόσπασης από τον ίδιο τον εαυτό)
• Φόβος απώλειας του ελέγχου ή επερχόμενης τρέλας ή θανάτου

Τα συμπτώματα είναι δυσάρεστα και συχνά παρατηρείται η μείωση της λειτουργικότητας του ατόμου με σκοπό να μη βιώσει ξανά τα συμπτώματα ή να μην γίνει αντιληπτό από τρίτους ότι τα βιώνει.

Ο φόβος, λοιπόν, είναι αναμενόμενο συναίσθημα που συνοδεύει την κρίση πανικού.

Η κρίση πανικού μπορεί να απειλήσει τη ζωή μου;

Παρά το γεγονός ότι τα σωματικά συμπτώματα που εκδηλώνονται σε μια κρίση πανικού είναι έντονα, στην πραγματικότητα δεν απειλούν τη ζωή.

Για παράδειγμα, σε αρκετές περιπτώσεις οι άνθρωποι βιώνουν το φόβο ότι παθαίνουν κάποιο καρδιολογικό πρόβλημα, λόγω των σωματικών συμπτωμάτων, που συνοδεύουν μια κρίση πανικού.

Γιατί παθαίνω κρίσεις πανικού;

Όταν προκύπτει μια κρίση πανικού είναι σημαντικό να γίνει η νοηματοδότηση και κατανόηση της συγκεκριμένης αντίδρασης. Οι άνθρωποι που βιώνουν κρίσεις πανικού συνήθως έχουν αντιμετωπίσει στο πρόσφατο παρελθόν ή αντιμετωπίζουν και στο παρόν κάποιο συμβάν ή μια κατάσταση που τους αποσταθεροποιεί.

Αυτές οι αποσταθεροποιήσεις μπορεί να διευκολύνουν την πυροδότηση κρίσης (ή ακόμα και επαναλαμβανόμενων κρίσεων) πανικού. Επιπλέον, ενώ μοιάζει ότι η κρίση πανικού έρχεται ξαφνικά, «από το πουθενά» (και πολλές φορές σε μια κατάσταση επιφανειακής χαλάρωσης του ατόμου), συχνά σχετίζεται με έντονα γεγονότα ζωής.

Η κρίση πανικού, ενώ είναι μια δυσάρεστη και δυσφορική κατάσταση για το πρόσωπο που τη βιώνει, είναι σημαντικό να γίνει σαφές πως «κουβαλά» μια πληροφορία. Μια πληροφορία που ενδεχομένως το πρόσωπο που τη βιώνει, μπορεί να μην την «ακούει» και να την προσπερνά.

Κρίση πανικού και αντιμετώπιση: Υπαρξιακή Συστημική ψυχοθεραπεία

Αρχικά, είναι σημαντικό να καταγραφεί ότι, οι άνθρωποι που βιώνουν κρίση πανικού είναι άνθρωποι υπεύθυνοι που έχουν ζωντανή την επιθυμία μέσα τους. Άνθρωποι, οι οποίοι μπορεί για παράδειγμα να καλούνται να πάρουν μια απόφαση ζωής, που τους είναι σημαντική.

Ταυτόχρονα, όμως, ίσως να βρίσκονται σε μια συνθήκη που μπορεί να μην τους επιτρέπει το νέο αυτό βήμα και να αισθάνονται εγκλωβισμό.

Ουσιαστικά, η κρίση πανικού κρύβει επιθυμία, σκέψεις και συναισθήματα που δεν έχει επιτραπεί (μέχρι τώρα) να εκφραστούν ανοιχτά και το άτομο αισθάνεται ότι δε μπορεί να τα υπερασπιστεί.

Η κρίση πανικού, δηλαδή, πυροδοτείται από την εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και στην αναστολή της.

Η Υπαρξιακή Συστημική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει όχι μόνο σε επίπεδο ανακούφισης των συμπτωμάτων, αλλά κυρίως στη κατανόηση του νοήματος της κρίσης πανικού για τη ζωή του ατόμου.

Μέσα από την ψυχοθεραπεία, οι θεραπευόμενοι γίνονται «μεταφραστές» του μηνύματος που συνοδεύει την κρίση πανικού.

Το άτομο έχει την ευκαιρία να κατανοήσει το «πώς» και το «γιατί» ξέσπασε η κρίση πανικού, όπως επίσης και ποια πληροφορία μεταφέρει για τη ζωή του.

Έτσι, οι άνθρωποι μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα που ήταν κρυμμένα και καταπιεσμένα και καλούνται να αναλάβουν την προσωπική τους ευθύνη προς την υπεράσπιση της επιθυμίας τους.

Ράνια Λίτου

Κοινωνική Λειτουργός, MSc

Υπαρξιακή Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια

The post Κρίση πανικού – Τι είναι και πώς θα την αντιμετωπίσω; appeared first on ανθίΖΩντας.