Η κατάθλιψη είναι μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους παγκοσμίως. Δεν αποτελεί απλώς μια περαστική θλίψη ή μελαγχολία, αλλά αντίθετα μια επίμονη και εξουθενωτική κατάσταση.

Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής ενός προσώπου, να οδηγήσει στην απομόνωσή του από τις σχέσεις του, να μπλοκάρει τα συναισθήματά του,  ακόμα και να οδηγήσει σε έκπτωση της καθημερινή λειτουργικότητάς του.

Συμπτώματα της Κατάθλιψης

Τα συμπτώματα της κατάθλιψης ποικίλουν, σημειώνουν διαφορετική ένταση και διάρκεια για κάθε άνθρωπο και συνήθως περιλαμβάνουν:

• Καταθλιπτική διάθεση: Για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά τα άτομα μπορεί να αισθάνονται βαθιά θλίψη, λύπη, κενό, απελπισία.  
• Μειωμένο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση: Παρατηρείται συνήθως έντονη μείωση ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σε όλες (ή σχεδόν σε όλες) τις δραστηριότητες που το άτομο συνήθως επιτελούσε ή απολάμβανε στο παρελθόν.
• Σημαντική απώλεια βάρους ή αύξηση βάρους: Η εμφανής αλλαγή σωματικού βάρους συνήθως επέρχεται χωρίς να υπάρχει κάποια προσπάθεια για τροποποίηση του βάρους (για παράδειγμα δίαιτα). Κυρίως σχετίζεται με δραστική μείωση ή αύξηση της όρεξης του ατόμου για αρκετό χρονικό διάστημα.
• Αϋπνία ή υπερυπνία: Συνήθως διαπιστώνεται από άτομα που βιώνουν κατάθλιψη να αλλάζει τόσο ο χρόνος όσο και η διάρκεια του ύπνου τους, ως αντίδραση στην έντονη συναισθηματική κατάσταση που βιώνουν.
• Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση: Προκειμένου να εξηγηθεί καλύτερα, η ψυχοκινητική διέγερση σημαίνει έντονη σωματική κινητικότητα (συνήθως συνοδεύεται από ένταση, άγχος ή και επιθετικότητα). Από την άλλη, η ψυχοκινητική επιβράδυνση αφορά τον αργό ρυθμό στην κίνηση, στην σκέψη αλλά και στο λόγο. Αυτό το σύμπτωμα κυρίως παρατηρείται από άλλους, ενώ τα ίδια τα άτομα συνήθως δεν αντιλαμβάνονται τα αισθήματα ανησυχίας ή επιβράδυνσης.
• Κόπωση ή μειωμένη ενέργεια: Χωρίς να έχει υπάρξει απαραίτητα σωματική κόπωση. Αφορά ένα γενικό αίσθημα κούρασης.
• Αίσθημα αναξιότητας:Το αίσθημα αναξιότητας δεν αφορά μια δραστηριότητα, αλλά συνήθως εκτείνεται σε όλο τα φάσμα της ζωής ενός ανθρώπου με κατάθλιψη και η εστίαση γίνεται στην αίσθηση χαμηλής προσωπικής αξίας, στην καθήλωση στην αδικία ή στο μοιραίο.
• Μειωμένη ικανότητα σκέψης ή συγκέντρωσης ή αναποφασιστικότητα: Καθώς υπάρχει έντονη δυσφορία και πολλές μπλεγμένες σκέψεις, το άτομο αισθάνεται αδυναμία να επικεντρωθεί σε μια δραστηριότητα για παράδειγμα, ενώ βιώνει την αίσθηση της ανεπάρκειας στη λήψη απόφασης.
• Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου: Σε ορισμένες περιπτώσεις ανθρώπων που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη μπορεί να υπάρξουν και σκέψεις θανάτου ή αυτοκαταστροφής. Όχι απλώς φόβος για το θάνατο, αλλά και επαναλαμβανόμενες ιδέες αυτοκτονίας  είτε με είτε χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο. Σε ορισμένες, πιο σοβαρές συνθήκες, μπορεί ένα άτομο που βιώνει κατάθλιψη και δεν έχει φροντιστεί να οδηγηθεί ακόμα και σε απόπειρα αυτοκτονίας.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως τα συμπτώματα αυτά συνηθέστερα προκαλούν σημαντική δυσφορία, αλλά και έκπτωση στη καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Ταυτόχρονα, τα συμπτώματα αυτά δεν θα πρέπει να αποδοθούν σε κάποια άλλη ιατρική πάθηση ή χρήση ουσιών.

Θλίψη vs. Κατάθλιψη: Μια Σημαντική Διάκριση

Είναι σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ της θλίψης και της κατάθλιψης, καθώς συχνά διαπιστώνεται κίνδυνος να υπάρξει σύγχυση ανάμεσα σε δύο αρκετά διαφορετικές καταστάσεις. Η θλίψη είναι μια αναμενόμενη συναισθηματική αντίδραση (ένα συναίσθημα δηλαδή), που μπορεί κανείς να βιώσει σε διάφορες αρνητικές ή δυσφορικές συνθήκες στη διάρκεια της ζωής.

Η θλίψη ως συναίσθημα, δεν αποκλείει την συνύπαρξη και άλλων συναισθημάτων την ίδια στιγμή. Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα, αλλά πολύ περισσότερο θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένα πέπλο που σκεπάζει και κατακλύζει το άτομο, την σκέψη του, τα συναισθήματά του, τον εαυτό του και τις σχέσεις του.

Η θλίψη, συνήθως, είναι παροδική και δεν επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα. Για παράδειγμα, η θλίψη μετά από ένα χωρισμό ή την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι ένα αναμενόμενο συναίσθημα.

Η κατάθλιψη, από την άλλη πλευρά, είναι μια πιο επίμονη και περίπλοκη κατάσταση. Τα συμπτώματα εμφανίζονται με ένταση και μεγαλύτερη διάρκεια επηρεάζοντας αρνητικά την ζωή του ατόμου. Για παράδειγμα, την ικανότητά του να εργαστεί, να σπουδάσει, να διατηρήσει σχέσεις και να απολαύσει γενικότερα τη ζωή του. Η απελπισία, η ματαιότητα και το αίσθημα κενού κυριαρχούν. Η κατάθλιψη μπορεί να περιλαμβάνει και το συναίσθημα της θλίψης, ωστόσο είναι μια κατάσταση αποδιοργανωτική για τη ζωή του ανθρώπου.

Αίτια της Κατάθλιψης:

Η υπαρξιακή συστημική προσέγγιση αναγνωρίζει ότι η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια βιοχημική ανισορροπία ή μια απλή συναισθηματική αντίδραση, αλλά μια σύνθετη κατάσταση που πηγάζει από την αλληλεπίδραση διαφόρων παραγόντων. Έτσι, τόσο εσωτερικοί όσο και εξωτερικοί παράγοντες – αλλά και η αλληλεπίδραση αυτών- μπορούν να συμβάλλουν στην εμφάνιση της κατάθλιψης. Ενδεικτικά:

Εσωτερικοί Παράγοντες:

• Ανεπεξέργαστα υπαρξιακά ερωτήματα:  Όταν τα φυσιολογικά υπαρξιακά ερωτήματα για τη ζωή, το θάνατο, την ελευθερία, τον έρωτα, τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο  απωθούνται και δεν επεξεργάζονται, ώστε να αναζητήσει κανείς αυθεντικές απαντήσεις μπορεί να οδηγήσουν στην αίσθηση κενού, ματαιότητας, στην έλλειψη νοήματος ζωής και στην παράδοση στο μοιραίο. Είναι ερωτήματα βαθιά υπαρξιακά και απαιτητικά, η μη επεξεργασία των οποίων οδηγεί σε καθήλωση.
• Δύσκολα προσωπικά βιώματα: Τραυματικές εμπειρίες ζωής (όπως η κακοποίηση ή η παραμέληση), δυσλειτουργικές σχέσεις, αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό και τον κόσμο, η εμπειρία των διακρίσεων ή  του ρατσισμού είναι μερικά παραδείγματα. Στην πραγματικότητα, όλοι με κάποιο τρόπο, κάποια στιγμή έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με τραυματικές εμπειρίες. Όταν σε αυτές δεν υπάρχει το δίχτυ προστασίας της σχέσης, αλλά και η επεξεργασία για υπέρβαση του τραύματος, τότε το τραύμα μπορεί να γίνει ένα είδος GPS στη ζωή μας: καθοδηγεί σκέψεις, αποφάσεις, δράσεις.   
• Η δυσκολία στην έκφραση συναισθημάτων: Δεν είναι λίγες οι φορές που παρατηρούμε ότι οι άνθρωποι καταπιέζουν τα συναισθήματά τους και κυρίως το θυμό τους, με αποτέλεσμα αυτός να γιγαντώνεται «μέσα τους» και πολλές φορές να εκφράζεται σε μεταγενέστερο χρόνο προς τον εαυτό. Τα συναισθήματα είναι πληροφορίες που μας συντονίζουν με το περιβάλλον μας και όταν δεν αισθανόμαστε την ασφάλεια να τα μοιραστούμε, τότε γίνονται πιεστικά για τον εαυτό.
• Ανεπεξέργαστα πένθη: Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, ο χωρισμός, η απόλυση από την εργασία, η απώλεια της υγείας, η ύπαρξη μιας χρόνιας ασθένειας ή άλλες σημαντικές απώλειες. Η αποφυγή ή η άρνηση για επεξεργασία του πένθους, δεν επιτρέπει τη διαχείρισή του, αλλά τη διαιώνιση του πόνου μέσα στο χρόνο.

Εξωτερικοί Παράγοντες: 

• Το πλαίσιο του ατόμου: Το οικογενειακό, κοινωνικό και εργασιακό περιβάλλον ενός ατόμου και οι πιθανές δυσλειτουργικές ή/και συγκρουσιακές σχέσεις μέσα σε αυτά. Τα πλαίσια στα οποία ζούμε, έχουν μια ιδιαίτερη σημασία, άλλωστε, καθώς μας δίνουν ταυτότητα.
• Έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος : Η κοινωνική απομόνωση και η απουσία ενός δικτύου, η απουσία της αίσθησης ανήκειν είναι σημαντικοί ψυχοπιεστικοί παράγοντες, αφού αυτά τα δίκτυα είναι το δίχτυ μας.
• Οικογενειακά «καταθλιπτικά μοτίβα»:  Όταν η κατάθλιψη περνά διαγενεακά στο «οικογενειακό DNA». Όταν μια οικογένεια διαγενεακά «υπερασπίζεται» ως στάση ζωής το κλείσιμο, την απομόνωνση, την αίσθηση αδικίας και ματαιότητας, τότε και ο εξωτερικός κόσμος βιώνεται ως εχθρικός. Αυτά τα μοτίβα τείνουν να είναι ασυνείδητα και διαιωνίζονται στα πλαίσια που ζει το άτομο, αφού «έτσι έχει μάθει να βλέπει τον κόσμο».

Τα παραπάνω αποτελούν ψυχοπιεστικά γεγονότα ή συνθήκες ζωής που θα μπορούσαν να συσχετιστούν με την κατάθλιψη, όχι όμως με ένα γραμμικό τρόπο ή με μια σχέση αιτίου – αιτιατού.

Όπως η ιστορία του κάθε ανθρώπου διαφέρει, έτσι και η ψυχική του ανθεκτικότητα απέναντι στις δύσκολες καταστάσεις είναι προσωπική δεξιότητα. Αυτό το γεγονός είναι που τονίζει πόσο σημαντική είναι η εξατομίκευσης και η εστίασης στο κάθε πρόσωπο ξεχωριστά, ώστε να μπορέσει να απαντηθεί το ερώτημα «Τι με έχει οδηγήσει στην κατάθλιψη;»

Κατάθλιψη και Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση

Η υπαρξιακή συστημική θεώρηση προσφέρει μια ολιστική προσέγγιση στη κατανόηση και θεραπεία της κατάθλιψης. Η εστίαση δεν περιορίζεται μόνο στα συμπτώματα. Απεναντίας, η κατάθλιψη προσεγγίζεται θεραπευτικά μέσα στο πλαίσιο της ζωής του ατόμου και των σχέσεών του, με στόχο τη νοηματοδότησή της. Πιο συγκεκριμένα:

• Ο άνθρωπος ως ολότητα: Ο άνθρωπος δεν αποτελεί το σύνολο των συμπτωμάτων που τον ταλαιπωρούν, αλλά συνιστά μια ολότητα με μοναδικά βιώματα, αξίες, πεποιθήσεις και ιστορία ζωής. Η οικοδόμηση γνήσιας θεραπευτικής σχέσης προσφέρει την δυνατότητα στον θεραπευόμενο να νιώσει ασφάλεια, να επεξεργαστεί και να νοηματοδοτήσει τα δύσκολα βιώματα, τις αγωνίες, τα ανεπεξέργαστα συναισθήματα που σχετίζονται με την κατάθλιψη. Έτσι, η εστίαση από το σύμπτωμα μετατοπίζεται σε εκείνες τις συνθήκες που το έχουν ευνοήσει να υπάρξει.
• Η σημασία του πλαισίου και των προσωπικών σχέσεων: Η κατάθλιψη δεν αναδύεται απομονωμένα, ατομικά. Οι αλληλεπιδράσεις του ατόμου με το περιβάλλον του, τις σχέσεις του με τους άλλους και τα συστήματα στα οποία ανήκει (οικογένεια, εργασία, κοινότητα) είναι ένας σημαντικός παράγοντας εξερεύνησης. Η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζει στο πως η κατάθλιψη μπορεί να είναι μια απόκριση, ένα σύμπτωμα σε δυσκολίες ή συγκρούσεις σε αυτές τις σχέσεις και συστήματα. Πώς τα συμπτώματα σχετίζονται με την αλληλαντίδραση με τα σημαντικά πρόσωπα ζωής. Έτσι, ένας από τους θεραπευτικούς στόχους είναι η συνειδητοποίηση και  ανατροπή δυσλειτουργικών αλληλεπιδράσεων και η υπεράσπιση του λειτουργικού σχετίζεσθαι.
• Επεξεργασία των αγωνιωδών υπαρξιακών ερωτημάτων: Η κατάθλιψη σχετίζεται και με ανεπεξέργαστα υπαρξιακά ερωτήματα αναφορικά με το νόημα της ζωής, τον έρωτα, την ελευθερία, τη ζωή και το θάνατο.  Στα πλαίσια της υπαρξιακής συστημικής θεραπείας ο  θεραπευόμενος μπορεί να έρθει αντιμέτωπος  με αυτά τα ερωτήματα και να αναζητήσει αυθεντικές απαντήσεις που θα του δώσουν νόημα και κατεύθυνση στη ζωή του. Για παράδειγμα, ένας θεραπευόμενος μπορεί να αναρωτιέται «Γιατί αισθάνομαι άδειος;» ή «Γιατί δεν μπορώ να βρω χαρά στη ζωή μου;»  Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην εξερεύνηση αυτών των ερωτημάτων σε βάθος, ώστε να οικοδομήσει το δικό του προσωπικό νόημα ζωής, πέρα από τα γνωστά και δοσμένα.
• Ο θυμός που μπορεί να αξιοποιηθεί: Συμβαίνει συχνά πίσω από την κατάθλιψη να υποβόσκει το συναίσθημα του θυμού που δεν έχει ακουστεί / εκφραστεί / αξιοποιηθεί από το άτομο. Θυμός που προκύπτει από την παραβίαση των προσωπικών ορίων και που, εφόσον δεν έχει εκφραστεί, καθηλώνει στην αίσθηση αδικίας. Και μια αίσθηση αδικίας που οδηγεί σε συναισθηματικό πνίξιμο ή παραίτηση και η οποία μπορεί να εκδηλώνεται ως ευερεθιστότητα, πικρία ή ακόμα και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Ο θυμός είναι ένα πολύ σημαντικό και χρήσιμο συναίσθημα, ο οποίος μπορεί να αξιοποιηθεί μέσω της επεξεργασίας υπέρ του ατόμου (ως έναυσμα για αλλαγή) και όχι ενάντια στον εαυτό του όπως συμβαίνει πολλές φορές στην κατάθλιψη.
• Ενίσχυση των Υγιών Δυνάμεων: Τέλος, είναι κεντρικό το γεγονός ότι η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία δεν εστιάζει μόνο στην ψυχοπαθολογία, αλλά κινείται προς την υπεράσπιση της ψυχικής υγείας του ατόμου. Και είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι είναι δύο διακριτές καταστάσεις. Σε αυτή την περίπτωση, επομένως, σημαίνει πως η κατάθλιψη δεν ορίζει το πρόσωπο και πως δεν αποτελεί την ταυτότητά του. Στη ψυχοθεραπεία το άτομο δε λογίζεται ως αδύναμο αλλά ευνοείται να ανακαλύψει και αξιοποιήσει τις υγιείς δυνάμεις του και την ομορφιά του.

Η ενίσχυση των υγιών δυνάμεων του ατόμου ως απάντηση στο βούλιαγμα της κατάθλιψης δεν έρχεται για να κουκουλώσει το «σκοτάδι», αλλά συμβαίνει καθώς το άτομο αναγνωρίζει πως δεν είναι μόνο το «σκοτάδι» του.  

Δυνατά σημεία, αξίες, σημαντικές λειτουργικές σχέσεις που θέλει να υπερασπιστεί, βλέμματα εμπιστοσύνης και αναγνώρισης που μπορεί να έχει λάβει ως «δώρα» στη διάρκεια της ζωής του, προσωπικές μικρές και μεγάλες νίκες είναι μόνο μερικά σημεία που μπορεί κανείς να αξιοποιήσει στην διεργασία της θεραπείας, αντικρίζοντας τα δύσκολα βιώματά του και επιλέγοντας να ξαναγράψει την ιστορία του υπερασπιζόμενος την ζωή του.

Έτσι, παρότι η κατάθλιψη είναι μια καθηλωτική κατάσταση, από την οποία ο άνθρωπος αισθάνεται δυσκολία να διαφύγει, τελικά ο τρόπος δεν είναι η διαφυγή αλλά η αξιοποίηση όλων του των δυνάμεων και η κατανόηση και επεξεργασία των δυσκολιών του. Και το πλαίσιο της ψυχοθεραπείας παρέχει τον ασφαλή χώρο, όπου κανείς μπορεί αφενός να αντέξει να μοιραστεί όλα εκείνα που τον δυσκολεύουν αφετέρου να μπορέσει να αναλάβει ξανά δράση για τη ζωή του.

The post Κατάθλιψη: Η Υπαρξιακή Συστημική Oπτική appeared first on ανθίΖΩντας.

Φανταστείτε ένα άψυχο αντικείμενο ή ένα πλάσμα, ίσως μια αράχνη, ένα ψηλό κτίριο ή ένα πλήθος, να γίνεται η πηγή μιας ανυπόφορης ανησυχίας, η οποία προκαλεί άγχος, ένταση και έντονο φόβο, με αποτέλεσμα την τάση το άτομο να ζει με αυτή την ανησυχία και αυτή να καθορίζει την καθημερινότητα και τη ζωή του.

Συχνότερα, προκειμένου να αποφύγει την τρομακτική συνάντηση, το άτομο μπορεί να θυσιάσει δραστηριότητες, ακόμα και αν αυτές του προσφέρουν ευχαρίστηση. Ζει σε μια φυλακή αυτοεπιβολής, φοβούμενο τη πιθανότητα μιας κρίσης πανικού, με ταχυκαρδία, δύσπνοια και εφίδρωση. Να ζει υπό το την πίεση ενός διαρκούς φόβου, χωρίς να υπάρχει εμφανής εξωτερική απειλή

Αυτή η περιγραφή απεικονίζει μια συχνή εκδήλωση φοβίας. Η φοβία αφορά την υπέρμετρη ανησυχία, το άγχος και τον φόβο για κάτι απειλητικό, το οποίο εκείνη την στιγμή δεν υφίσταται πραγματικά. Οι φοβίες ανήκουν στις αγχώδεις διαταραχές, ακριβώς γιατί η κεντρική εκδήλωση της φοβίας είναι το άγχος (σε πιο έντονες καταστάσεις και ο πανικός), μαζί με τον φόβο.

Η φοβία δεν είναι απλά ένας φόβος. Είναι μια έντονα αγχογόνος συνθήκη, η οποία επισκιάζει τη ζωή και την ευχαρίστησή της.

Η Διαφορά Μεταξύ Φόβου και Φοβίας:

Όπως προαναφέρθηκε, ο φόβος και η φοβία είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις, οι διαφορές των οποίων είναι σημαντικό να περιγραφούν.

Φόβος:

Ο φόβος αποτελεί μια αναμενόμενη αντίδραση απέναντι σε έναν πραγματικό κίνδυνο ή μια άμεση απειλή.  Σε αυτές τις περιπτώσεις ενεργοποιείται το σύστημα “αντίδραση μάχης ή φυγής” (fight-or-flight response), με στόχο το άτομο να προστατεύσει τον εαυτό του από την επικίνδυνη ή απειλητική συνθήκη. Τα χαρακτηριστικά του φόβου σε αυτές τις περιπτώσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

• Είναι προσωρινός: Ο φόβος συνήθως υποχωρεί όταν ο κίνδυνος ή η απειλή εξαλειφθεί.

• Ενεργοποιείται σε πραγματική απειλή: Ο φόβος βασίζεται όταν διαπιστώνεται υπαρκτός κίνδυνος (π.χ. γίνεται σεισμός και πρέπει το άτομο να βρει ασφαλές καταφύγιο).
• Είναι προσαρμοστικός: Ο φόβος κινητοποιεί, προκειμένου να ληφθούν προφυλάξεις και να αποφευχθούν επικίνδυνες καταστάσεις (π.χ. αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ όταν κάποιος οδηγεί, προκειμένου να μη θέσει σε κίνδυνο τον εαυτό του).

Φοβία:

Στη περίπτωση της φοβίας παρατηρείται εμμονική ανησυχία για ένα αντικείμενο ή μια κατάσταση που όμως δεν αποτελεί πραγματικό κίνδυνο. Ενώ, δηλαδή, δεν υπάρχει ορατός κίνδυνος, ενεργοποιείται το σύστημα του φόβου σαν να υπάρχει. Η φοβία έχει συνήθως τα εξής χαρακτηριστικά:

• Έχει διάρκεια στο χρόνο: Η φοβία και τα συμπτώματα που τη συνοδεύουν υπάρχουν ακόμα και όταν δεν υφίσταται υπαρκτός κίνδυνος.
• Δεν σχετίζεται με έναν πραγματικό κίνδυνο ή απειλή: Στη φοβία δεν υπάρχει ρεαλιστική εκτίμηση του κινδύνου.
• Οδηγεί συχνά σε συμπεριφορές περιορισμού: Τα άτομα με έντονη φοβία μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να αποφεύγουν καταστάσεις ή δραστηριότητες, ώστε να μειώσουν την ανησυχία (π.χ. «δε βγαίνω έξω γιατί μπορεί να πάθω καρδιακή προσβολή»).

Συμπτώματα της φοβίας

Τα συμπτώματα που συνοδεύουν μια φοβία είναι αρκετά και συχνά μοιάζουν με αυτά που συνοδεύουν έναν φόβο. Ενδεικτικά, χωρίζονται στις σωματικές ενδείξεις και στα ψυχολογικά συμπτώματα.

1. Σωματικές ενδείξεις σε μια φοβία:

• Ταχυκαρδία: Η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα και δυνατά από το συνηθισμένο, προκαλώντας αίσθημα παλμών.
• Δύσπνοια: Παρατηρείται δυσκολία στην αναπνοή, καθώς γίνεται γρήγορη και συνοδεύεται από αίσθημα έλλειψης αέρα.
• Εφίδρωση: Υπάρχει έκκριση ιδρώτα, η αίσθηση του οποίου μπορεί να είναι κρύα.
• Τρέμουλο: Δεν είναι σπάνιο να υπάρχουν ακούσιες σωματικές δονήσεις στα χέρια, τα πόδια ή ακόμα και ολόκληρο το σώμα.
• Ναυτία: Αίσθημα αδιαθεσίας, τάση για εμετό, ή πόνος στο στομάχι.
• Ζάλη: Σε περιπτώσεις που η ανησυχία είναι σε υψηλή ένταση, μπορεί να ενεργοποιηθεί αίσθημα ζαλάδας, ίλιγγου ή απώλειας ισορροπίας.
• Μυϊκή ένταση: Αφορά το σφίξιμο των μυών με αποτέλεσμα τον σωματικό πόνο.
• Κνησμός ή μουδιάσμα: Αίσθημα μυρμηγκιάσματος ή απώλειας αίσθησης στο δέρμα.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι σωματικές αυτές ενδείξεις μπορεί να υπάρξουν και σε περιπτώσεις που υπάρχει ένας πραγματικός κίνδυνος, ωστόσο στη φοβία η έντασή τους μπορεί να είναι πιο αυξημένη.

2. Ψυχολογικά συμπτώματα φοβίας:

• Άγχος: Υπάρχει διάχυτο αίσθημα ανησυχίας, ενώ κάποιες φορές μπορεί να εκδηλωθεί και πανικός.
• Φόβος: Στην περίπτωση της φοβίας, αυτό το αίσθημα δεν συνοδεύεται από άμεση απειλή από ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή κατάσταση.
• Θλίψη: Στη φοβία μπορεί να γεννηθεί ένα αίσθημα θλίψης ή απελπισίας, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες.
• Αίσθημα Αβοηθητότητας: Αυτό το αίσθημα σχετίζεται με την αίσθηση ότι κανείς δε μπορεί να βοηθήσει στη δύσκολη φάση της φοβίας, όπως επίσης και ότι το ίδιο το άτομο αδυνατεί να ελέγξει το συναίσθημά του και εγκλωβίζεται.
• Ενοχή και Ντροπή: Καθώς το άτομο συνήθως έχει επίγνωση του παράλογου φόβου, μπορεί να αισθανθεί ενοχή και ντροπή σχετικά με τη φοβία και την συνεπάγωγη αποφυγή του αντικειμένου ή της κατάστασης που προκαλεί ανησυχία. Έτσι, επηρεάζεται η εικόνα εαυτού αρνητικά.
• Μοναξιά: Η παρατεταμένη ενεργοποίηση της φοβίας, καθώς είναι συνθήκη που επιφέρει δυσφορία, μπορεί να οδηγήσει σε τάση απομόνωσης και αίσθηση ότι δεν υπάρχει υποστήριξη από τους γύρω του.

Οι συνέπειες της φοβίας

Το βίωμα τις φοβίας, πέρα από τις σωματικές και ψυχολογικές αντιδράσεις, επιφέρει και ένα εύρος συνεπειών, το οποίο συχνά επιδρά σε ποικίλους τομείς της ζωής ενός ατόμου. Ενδεικτικά, ορισμένες επιπτώσεις των φοβιών συνοψίζονται στα εξής:

• Αποφυγή: Το άτομο τείνει να αποφεύγει το αντικείμενο ή την κατάσταση που προκαλεί φόβο (π.χ. αν υπάρχει φοβία με τα αεροπλάνα, θα προτιμήσει να ταξιδέψει με οποιοδήποτε άλλο μέσο παρά με αεροπλάνο).
• Περιορισμός δραστηριοτήτων: Η συστηματική ανησυχία μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό των καθημερινών δραστηριοτήτων, κοινωνικών επαφών ή χόμπι.
• Ψευδαίσθηση ασφάλειας: Η απομόνωση και ο αυτοπεριορισμός καταγράφονται ως «αποτελεσματικές αντιδράσεις» απέναντι στις φοβίες. Έτσι, δημιουργείται μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, καθώς το άτομο μοιάζει να αποφεύγει άμεσα τις απειλητικές συνθήκες που νιώθει ότι υπάρχουν. Ωστόσο, με αυτή την προσέγγιση διαμορφώνεται μια παράδοξη πραγματικότητα.
• Παράδοξη πραγματικότητα: Ουσιαστικά, η “ασφάλεια” που προκύπτει από την απόσυρση ή την αποφυγή έχει υψηλό συναισθηματικό, σχεσιακό, κοινωνικό και προσωπικό τίμημα. Καθώς το άτομο συρρικνώνει τον εαυτό του για να «προστατευτεί», ουσιαστικά αδρανοποιείται.
• Εξάρτηση από άλλους: Το άτομο μπορεί να αισθάνεται την ανάγκη να βασίζεται σε πολύ υψηλό βαθμό στην υποστήριξη των άλλων για να το βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τις φοβίες του, ενώ την ίδια στιγμή να αισθάνεται το ίδιο αδύναμο να αντιμετωπίσει τη δυσκολία του.
• Εργασιακές δυσκολίες: Μια φοβία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την επαγγελματική απόδοση, τις ευκαιρίες καριέρας και τις σχέσεις με τους συναδέλφους, καθώς δημιουργεί συνθήκες περιορισμού, ενώ η σκέψη είναι εστιασμένη στην αποφυγή.
• Ποιότητα ζωής: Συνολικά, οι φοβίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου, περιορίζοντας την ελευθερία, την αυτονομία και την ευτυχία του.

Φοβία και Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση

Από την οπτική γωνία της Υπαρξιακής Συστημικής Θεώρησης, οι φοβίες δεν περιγράφουν μόνο δυσλειτουργικές συμπεριφορές ή ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, αλλά σημάδια βαθύτερων υπαρξιακών ανησυχιών. Ταυτόχρονα, είναι συνήθης η παρατήρηση ότι οι φοβίες γεννώνται εκεί που είτε πραγματικοί φόβοι είτε επιθυμίες για τη ζωή του, δεν έχει επιτραπεί να εκφραστούν και έτσι εξωτερικεύονται με ένα πιο σαρωτικό τρόπο.

Άλλωστε, δεν είναι το αντικείμενο της φοβίας που μπορεί να δημιουργεί πρόβλημα αλλά το πώς καταγράφουμε τον εαυτό μας απέναντι στον κόσμο. Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ότι κάτι εξωτερικό μπορεί να δημιουργεί φόβο αλλά και ότι αισθανόμαστε τον εαυτό μας αδύναμο, χωρίς τη δυνατότητα να νιώθουμε ότι έχουμε τον έλεγχο του εαυτού.

Πέρα από τους φόβους που συνδέονται με ένα εξωτερικό ερέθισμα ή μια κατάσταση, υπάρχουν ορισμένοι θεμελιώδεις φόβοι, οι οποίοι έχουν μια υπαρξιακή και αναπτυξιακή διάσταση, όπως η θνητότητα, η ελευθερία, η μοναξιά και η αναζήτηση αυθεντικού νοήματος. Ας τους δούμε αναλυτικότερα παρακάτω:

• Φόβος θανάτου: Η συνειδητοποίηση της φθοράς και της θνητότητας μπορεί να πυροδοτήσει άγχος και φόβο για το άγνωστο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όταν η σκέψη καταλήγει σε υπαρξιακό αδιέξοδο, τότε μπορεί να πυροδοτηθούν φοβίες. Η Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση εστιάζει στο τρόπο, με τον οποίο οι φοβίες σχετίζονται με την αγωνία για νοηματοδότηση όχι μόνο του θανάτου, αλλά περισσότερο του εαυτού και της ζωής.
• Φόβος ελευθερίας: Η αίσθηση ότι έχουμε τη δυνατότητα για απεριόριστες επιλογές στη ζωή μπορεί να γεννήσει ανασφάλεια, αφού το άτομο καλείται να επιλέξει και να δώσει δομή και νόημα στη ζωή του. Έτσι, η Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση εστιάζει στη σύνδεση ανάμεσα στη φοβία και  στην ικανότητα του ατόμου να αναλάβει την προσωπική ευθύνη να κάνει επιλογές στη ζωή του και αντέξει την αγωνία που προκύπτει, όταν κανείς αναζητά να δομήσει προσωπική ταυτότητα.
• Φόβος απομόνωσης: Είναι γνωστό ότι για τους ανθρώπους είναι σημαντική η ανάγκη για σύνδεση και «ανήκειν». Η ένταξη σε συλλογικότητες και κοινωνικές ομάδες, αλλά και ευρύτερα το «σχετίζεσθαι» με τους άλλους παρέχει τη δυνατότητα ταυτίσεων αλλά και της οικοδόμησης προσωπικής ταυτότητας. Ο φόβος της απομόνωσης από την κοινωνική πραγματικότητα, που αφήνει έκθετη την ανάγκη και την επιθυμία για σχέση, μπορεί να πυροδοτήσει φόβο μοναξιάς και απόρριψης. Όταν, μάλιστα, υπάρχει μια αυτοεικόνα ότι μπορεί το άτομο να μην είναι αρεστό στους άλλους ή ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος, τότε η επιθυμία για άνοιγμα συγκρούεται με τον φόβο που οδηγεί σε κλείσιμο. Η Υπαρξιακή Συστημική Θεώρηση αγγίζει όλα αυτά τα ζητήματα, με στόχο να ακουστεί η επιθυμία, αλλά και να γίνει συνειδητή η ρίζα του φόβου που γεννά φοβία.
• Φόβος μη αυθεντικότητας: Η επιθυμία για αυθεντική ύπαρξη, δηλαδή η αίσθηση ότι είμαστε ο εαυτός μας απέναντι στα πράγματα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την αυτοεικόνα μας. Έτσι, η αμφιβολία για τον εαυτό μπορεί να διευκολύνει την οικοδόμηση αμφισβήτηση για τον εαυτό και ορισμένες φορές να τον καθιστά και ευάλωτο στην κριτική των άλλων. Η Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση αγγίζει αυτό το ζήτημα, ώστε να γίνει κατανοητός ο τρόπος, με τον οποίο οι φοβίες μπορεί να συνδέονται με την αγωνία του ατόμου να νιώθει και να εκφράζει τον εαυτό του με αυθεντικότητα.

Φοβία και Ψυχοθεραπεία

Η Υπαρξιακή Συστημική Ψυχοθεραπεία δε στοχεύει αποκλειστικά στην εξάλειψη των συμπτωμάτων αυτής της δύσφορης κατάστασης. Ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να εξερευνήσει τις βαθύτερες ανησυχίες που υποβόσκουν πίσω από τη φοβία, να αναγνωρίσει τα μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς που τη διατηρούν και να αναζητήσεις λειτουργικούς τρόπους αντιμετώπισης των υπαρξιακών του συγκρούσεων. Ταυτόχρονα, η ψυχοθεραπευτική διεργασία αποσκοπεί και στην ανάδειξη του ατόμου, καθώς πολλές φορές η κλονισμένη αυτοεικόνα, δημιουργεί την αίσθηση προσωπικής αδυναμίας.

Η φοβία, πέρα από ένα δυσάρεστο σύμπτωμα, μπορεί να αποτελέσει και μια αφορμή για αυτογνωσία και προσωπική ανάπτυξη. Μέσα από την εξερεύνηση των αιτιών και των επιπτώσεων της φοβίας, το άτομο μπορεί να:

1. Κατανοήσει σε βάθος τις αξίες και τις πεποιθήσεις του:

Η φοβία συχνά σχετίζεται με τις βαθύτερες αξίες και πεποιθήσεις μας. Για παράδειγμα, μια φοβία για τα ύψη μπορεί να σχετίζεται με την ανάγκη για ασφάλεια και έλεγχο, ενώ μια φοβία για την κοινωνική επαφή μπορεί να αντικατοπτρίζει την ανάγκη για αποδοχή και σύνδεση.

2. Αναγνωρίσει τα ανεκπλήρωτα συναισθήματά του:

Η φοβία μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός κάλυψης δύσφορων συναισθημάτων (απώθηση ή καταπίεσή τους). Όταν δεν ονομάζουμε ανοιχτά τα συναισθήματά μας, τότε η δυσφορία εσωτερικεύεται και δημιουργεί ένταση, η οποία μπορεί να ευνοήσει την εκδήλωση φοβίας. Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το άτομο μπορεί να έρθει σε επαφή με αυτά τα συναισθήματα, να τα επεξεργαστεί και να τα ενσωματώσει στην ψυχοσυναισθηματική του παλέτα.

3. Εντοπίσει τα μοτίβα συμπεριφοράς του:

Η φοβία συνήθως ενισχύει την υιοθέτηση επαναλαμβανόμενων μοτίβων συμπεριφοράς, που περιορίζουν την αυτονομία και τις δυνατότητες του ατόμου. Για παράδειγμα, η συστηματική αποφυγή περιοχών με κόσμο μπορεί να δημιουργήσει ένα σταθερό μοτίβο συμπεριφοράς, με σκοπό τη «αυτοπροστασία» απέναντι στην αίσθηση απειλής. Ωστόσο, μια τέτοια συνθήκη μπορεί να ενοχλεί το άτομο και να νιώθει ότι «χάνει» τον εαυτό του.  Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει και να νοηματοδοτήσει αυτά τα μοτίβα, να αμφισβητήσει την εικόνα για τον εαυτό του, να κατανοήσει σε βάθος τον ίδιο και να υιοθετήσει πιο λειτουργικές συμπεριφορές.

4. Ανακαλύψει νέες δυνατότητες:

Η αντιμετώπιση της φοβίας μπορεί να ανοίξει νέες δυνατότητες στη ζωή του ατόμου. Κατανοώντας τον φόβο του και δουλεύοντας με τον εαυτό του, το άτομο μπορεί να ανοιχτεί προς τη ζωή.

Συνοψίζοντας:

Η Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση δε θεωρεί τη φοβία ως αδυναμία, αλλά ως μια ευκαιρία για αυτογνωσία και προσωπική ανάπτυξη. Μέσα από την ψυχοθεραπεία, το άτομο μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να ξεπεράσει τους περιορισμούς του και να ζήσει τη ζωή ευχαριστιακά. Σίγουρα, δε μπορεί κανείς να ζει χωρίς φόβο, αλλά ο στόχος είναι αυτός ο φόβος να μην καθορίζει τον τρόπο που θα ζει.

The post Φοβία: Νοηματοδοτώντας τη σκιά που στερεί τη ζωή appeared first on ανθίΖΩντας.

Έτσι, αποφασίζει να μην την υπομένει άλλο και μοιάζει σαν να θέλει να «αναλάβει δράση» ενάντια στην κατάσταση. Μοιάζει σαν να ανεχόταν κάτι που τον δυσκολεύει και καταλήγει να «σκάει», να μην αντέχει.

Με αυτόν τον τρόπο, όμως, το ζήτημα «βάζω όρια» κινδυνεύει να αντιπροσωπεύει την οριοθέτηση περισσότερο ως «εργαλείο» αντίδρασης, σύγκρουσης, ελέγχου, τιμωρίας, απόστασης ή ακόμα και απόρριψης. Είναι όμως αυτή η έννοια της οριοθέτησης;

Όρια: Τί δεν είναι οριοθέτηση

Στην πραγματικότητα, η οριοθέτηση δεν είναι κανόνες που θέτουμε για να επιβάλλουμε την συμπεριφορά μας ή τον τρόπο μας στους άλλους.  Όπως επίσης, δεν συνιστούν οριοθέτηση οι αντιδραστικές συμπεριφορές και απαγορεύσεις προς τους άλλους.

Αν ήταν μόνο αυτό, τότε τα όρια θα έπρεπε να μοιάζουν αποκλειστικά με «κόκκινο σηματοδότη», όπου απαγορεύεται η διέλευση. Αν τα όρια είναι μόνο «κόκκινος σηματοδότης», τότε κινδυνεύουν να καλλιεργούν αποστάσεις, συγκρούσεις ή ενοχή, παρά κοντινότητα. Η οριοθέτηση δε βασίζεται μόνο σε απαγορεύσεις.

 Φυσικά, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι απαραίτητος ο «κόκκινος σηματοδότης», ο οποίος δηλώνει ότι τα όρια δεν επιτρέπεται να παραβιαστούν, ιδίως όταν αφορά μια συνθήκη που απειλεί την ασφάλεια ή την αξιοπρέπεια του ατόμου.

Από την άλλη, η οριοθέτηση δεν είναι και η απουσία των προϋποθέσεων, υπό τις οποίες δεχόμαστε άκριτα στάσεις και συμπεριφορές προς εμάς. Με πιο απλά λόγια, η απουσία σηματοδότη, δεν συνιστά, επίσης, οριοθέτηση.

Πώς μπορούμε όμως να καταλάβουμε πότε η οριοθέτηση δεν είναι λειτουργική τόσο ως προς τις δικές μας συμπεριφορές όσο και ως προς τις συμπεριφορές άλλων που μας επηρεάζουν;

Όρια: Μη λειτουργικοί τρόποι οριοθέτησης

Παθητική επιθετικότητα: Πρόκειται για έμμεση έκφραση μέσω της ειρωνείας, των υπονοούμενων ή του σαρκασμού. Δημιουργεί σύγχυση και θυμό καθώς το μήνυμα μπορεί να μην είναι ξεκάθαρο. Υπονομεύει την επικοινωνία, άρα και τη σχέση και δημιουργεί την αίσθηση του «θύματος» στο άτομο που το χρησιμοποιεί.

Χειραγώγηση: πρόκειται για τακτικές όπως ο (συναισθηματικός) εκβιασμός ή η θυματοποίηση. Δημιουργεί ασφυκτικό μικροκλίμα μέσα στη σχέση και συχνά φόβο και δυσφορία.

Υπερβολική επιείκεια: αφορά την αδυναμία θέσπισης ορίων, συχνά δημιουργεί αίσθημα αδικίας και εκμετάλλευσης και στην συνέχεια θυμό. Ουσιαστικά, η επιείκεια αυτή είναι ανοχή. Και η ανοχή αφενός υπονομεύει την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση, αφετέρου οδηγεί σε έντονη ψυχοσυναισθηματική πίεση.

Επιθετικότητα: πρόκειται για άμεση και εχθρική έκφραση μέσω προσβολών ή βίαιης συμπεριφοράς. Δημιουργεί φόβο και αίσθημα απειλής στη σχέση με αποτέλεσμα την έκπτωση της ποιότητάς της και την απομόνωση, ενώ μπορεί να έχει σοβαρές σωματικές, κοινωνικές, σχεσιακές και ψυχικές συνέπειες.

Αποφυγή: Αδυναμία αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων και θέσπισης ορίων. Ωστόσο, η αποφυγή δεν επιλύει το ζήτημα της οριοθέτησης. Αντιθέτως, μοιάζει σαν κρύβεται το ζήτημα «κάτω από το χαλί».

Αυτοθυσία: Το άτομο θέτει σε προτεραιότητα να ικανοποιήσει τις ανάγκες των άλλων, με αποτέλεσμα να βιώνει εκμετάλλευση ή αδικία. Ενώ ξεκινάει με θετική πρόθεση να μη δυσκολέψει, ουσιαστικά υποβαθμίζει τα προσωπικά του όρια, με αποτέλεσμα σταδιακά να δυσφορεί. Με άλλα λόγια, δημιουργείται αίσθηση προσωπικής παραβίασης που οδηγεί σε φαύλο κύκλο θυμού και ενοχής, αυξάνοντας την εσωτερική ένταση.

Τι σημαίνει «θέτω όρια»

Επιστρέφοντας στο παράδειγμα με τους φωτεινούς σηματοδότες, πέρα από το κόκκινο χρώμα, υπάρχουν ακόμα δύο σημαντικά χρώματα, τα οποία είναι σημαντικά και για τις σχέσεις μας.

Το πορτοκαλί χρώμα, όπου αποτελεί προειδοποιητικό σήμα στην κυκλοφορία, στο πεδίο των σχέσεων θα μπορούσε να σημαίνει την ανάγκη διαπραγμάτευσης του ορίου, ιδίως όταν κινδυνεύει να παραβιαστεί. Για παράδειγμα, ένα επαναλαμβανόμενο αστείο κάποιου για εμάς, το οποίο στην αρχή δεν ενοχλούσε αλλά σταδιακά προκαλεί δυσφορία, σημαίνει ότι είναι σημαντικό να τεθεί σε διαπραγμάτευση, πριν το συναισθηματικό μας φανάρι «ανάψει κόκκινο».

Επιπλέον, υπάρχει και το πράσινο χρώμα, εκείνο της ελεύθερης διέλευσης, το οποίο αφορά τις καταστάσεις και συμπεριφορές που το άτομο επιτρέπει και επικροτεί στη ζωή του και στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους.  

Εδώ, είναι σημαντικό να σημειωθεί πως, τα όρια αν είναι πάντα άκαμπτα, τότε κινδυνεύουν να γίνονται απλώς αυστηρές απαγορεύσεις.

Για αυτό το λόγο, χρειάζεται το άτομο να μπορεί να είναι έτοιμο να «κάνει αναβαθμίσεις» σχετικά με τους όρους που θέτει στον εαυτό του για να μετέχει στις σχέσεις του, ώστε να είναι αυθεντικές και να βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό.  Για παράδειγμα, σε μια συντροφική σχέση, ο βαθμός προσωπικής αποκάλυψης αναδιαμορφώνεται και σχετίζεται με το πέρασμα του χρόνου αλλά και με το αυξανόμενο επίπεδο δέσμευσης.

Όρια: τα χαρακτηριστικά της αποτελεσματικής οριοθέτησης

Συχνά ακούμε τη φράση: «Δεν σέβεται τα όριά μου». Εκεί, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε αν εμείς πρώτα έχουμε θέσει και υπερασπιστεί τα όριά μας και αν τα έχουμε επικοινωνήσει με σαφήνεια (λεκτικά και μη λεκτικά). Αν, δηλαδή, έχει γίνει ξεκάθαρο το πλαίσιο, μέσα στο οποίο κινούμαστε και υπάρχουμε.

Η οριοθέτηση συνιστά μια δυναμική διαδικασία, η οποία απαιτεί χρόνο, σταθερότητα αλλά και ευελιξία, μιας και οι σχέσεις είναι «ζωντανοί οργανισμοί»!

Τα όρια στις σχέσεις αφορούν εμάς και πιο ειδικά τον τρόπο, με τον οποίο εμείς επιλέγουμε να υπάρχουμε και να αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους. Περιλαμβάνουν τις ανάγκες μας, τις αξίες μας, αλλά και τα όρια του προσωπικού μας χώρου, φυσικά.

Τα όρια αποτελούν περισσότερο ένα πλαίσιο φροντίδας του εαυτού και της ευημερίας των σχέσεών μας. Επιτρέπει να θέτουμε στον εαυτό μας εκείνους τους όρους που θα μας φέρουν κοντά με τους άλλους, χωρίς να υπάρχει ανοχή.

Για αυτό το λόγο, είναι σημαντικό να επικοινωνούμε ανοιχτά με τον άλλο, να δημιουργούμε χώρο για την αυθεντικότητά μας και να διαμορφώνουμε έναν χώρο σεβασμού, εμπιστοσύνης και ειλικρίνειας μέσα στη σχέση. Γιατί οριοθέτηση είναι και η κοντινότητα.

Γιατί δυσκολεύομαι να βάλω όρια;

Η θέσπιση λειτουργικών όρων μετοχής στις σχέσεις πολύ συχνά αποτελεί μια αποσταθεροποιητική διαδικασία. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των ατόμων που δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν και να υπερασπιστούν τα όριά τους. Ορισμένοι λόγοι θα μπορούσαν να είναι:

Φόβος απόρριψης ή μοναξιάς: τα άτομα αυτά μπορεί να σκέφτονται:  «μήπως οι άλλοι με απορρίψουν αν θέσω όρια;», «Θα μείνω μόνος/η αν θέσω όρια;»

Φόβος σύγκρουσης: μια κοινή ανησυχία είναι εκείνη της πιθανής σύγκρουσης, η οποία αναστέλλει τα άτομα από τη διαδικασία να κοινοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες, επιθυμίες και προϋποθέσεις (π.χ. «Αν πω όχι, φοβάμαι ότι θα τσακωθούμε»).

Αίσθημα ενοχής: μια σχετική σκέψη θα μπορούσε να είναι η εξής: “Είναι εγωιστικό να θέτω όρια;” «Αν θέσω όρια και δυσαρεστήσω τον άλλον, μήπως τότε σημαίνει πως δεν είμαι καλός άνθρωπος;»

Ωστόσο, είναι σημαντικό να  ξεκαθαριστεί πως, όταν καθορίζουμε τα όριά μας, αυτά λειτουργούν ως  προστατευτικό και αναπτυξιακό πλαίσιο στις σχέσεις. Ταυτόχρονα, τα όρια συνιστούν έναν πολύ σημαντικό τρόπο αυτοφροντίδας.

Οριοθετώ σημαίνει πλαισιώνω, φροντίζω κάτι που μου είναι σημαντικό. Επιτρέπει πρωτίστως να είμαι κοντά, αλλά όχι με όρους ανοχής, που μελλοντικά καλλιεργούν απογοήτευση, απόσταση ή παραίτηση.

Επομένως, οριοθετώντας τον εαυτό μου και κοινοποιώντας το στους ανθρώπους που σχετίζομαι, σημαίνει ότι σέβομαι τόσο εμένα όσο και τον σημαντικό άλλον.

Όρια και Ψυχοθεραπεία

Μέσα από την διεργασία της ψυχοθεραπείας το άτομο έχει την δυνατότητα να αφουγκραστεί τους λόγους, για τους οποίους δυσκολεύεται να θέσει και να επικοινωνήσει τα προσωπικά του όρια. Παράλληλα, η ψυχοθεραπεία είναι ένας ασφαλής χώρος για να επικοινωνήσει τα δύσφορα συναισθήματα που βιώνει και επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα του.

Αφού κατανοήσει τα δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφορών οριοθέτησης που ενδεχομένως υιοθετεί, το θεραπευόμενο πρόσωπο εκπαιδεύεται στη λειτουργική θέσπιση των προσωπικών του ορίων. Με αυτό τον τρόπο, η εμπειρία της ψυχοθεραπείας, ευνοεί την οικοδόμηση ευχαριστιακών σχέσεων με τον εαυτό και τους άλλους.

Καταλήγοντας…

Τα όρια είναι πολύ περισσότερα από ένα απλό «όχι». Δεν αφορά αποκλειστικά ότι δε δεχόμαστε μια παραβιαστική συνθήκη ή κάτι που αντιβαίνει στο αξιακό μας σύστημα. Αποτελεί και έναν χάρτη ως προς το τί αποδεχόμαστε και ενισχύουμε, άρα επιτρέπουμε στη σχέση μας.

Πρόκειται λοιπόν για νοητούς συναισθηματικούς και σχεσιακούς χώρους, πάνω στους οποίους επιτρέπουμε να ανθίσει η σχέση μας με τρόπο αμοιβαίο και αυθεντικό.

The post Όρια στις σχέσεις: φροντίδα ή τιμωρία; appeared first on ανθίΖΩντας.

Η επιλόχειος κατάθλιψη αποτελεί ένα σύνθετο ψυχολογικό ζήτημα, μια κατάσταση που επηρεάζει την ψυχική ισορροπία της νέας μητέρας, συνηθέστερα μετά τη γέννηση του παιδιού της. Πιο συχνά, περιλαμβάνει συναισθηματική δυσφορία, θλίψη, ανησυχία και άλλες ψυχολογικές εκφάνσεις.

Παρόλο που συνδέεται στενά με τις φυσικές και ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν μετά τη γέννηση, εντούτοις έχει αναδειχθεί ότι είναι επίσης συνδεδεμένη με κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.

Πότε παρουσιάζεται η επιλόχειος κατάθλιψη;

Η επιλόχειος κατάθλιψη εκδηλώνεται συνήθως μετά την γέννηση. Ωστόσο, δεν είναι απίθανο να εμφανιστεί και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή ακόμα και κατά τη διάρκεια του τοκετού.

Συνήθως, εμφανίζεται κατά τους έξι πρώτους μήνες μετά τον τοκετό, ωστόσο υπάρχουν και περιπτώσεις που παρουσιάζεται ακόμα και κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους.

Πόσο διαρκεί η επιλόχειος κατάθλιψη;

Σε γενικές γραμμές, τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης  διαρκούν συνήθως περίπου έξι μήνες. Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα επιμένουν και περισσότερο.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει καθορισμένη διάρκεια για όλες τις γυναίκες που βιώνουν επιλόχεια κατάθλιψη. Η διάρκεια μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά από άτομο σε άτομο, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες (π.χ. διαθέσιμο υποστηρικτικό δίκτυο, σχέση με σύντροφο, προηγούμενο ιστορικό ψυχικής υγείας, συνθήκες γέννησης του βρέφους κ.α.).

Επιλόχειος κατάθλιψη: Συμπτώματα

Στην επιλόχειο κατάθλιψη οι γυναίκες βιώνουν έντονες ψυχικές και συναισθηματικές αλλαγές. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ενδεικτικά:

• Αίσθημα βαθιάς θλίψης, απελπισίας ή ανησυχίας για μεγάλο χρονικό διάστημα και χωρίς να υπάρχει αντίστοιχος λόγος
• Δυσκολία ή αδυναμία φροντίδας του βρέφους, αλλά και του εαυτού της
• Απώλεια ενδιαφέροντος ή απόλαυσης: διαπιστώνεται δυσκολία ή και αδυναμία να απολαύσει η μητέρα δραστηριότητες που παλαιότερα την ευχαριστούσαν
• Κόπωση και εξάντληση: υπάρχει συνεχής και πολύ έντονη κόπωση, ανεξαρτήτως ύπνου ή ξεκούρασης
• Διαταραχές ύπνου και διατροφής, οι οποίες επιφέρουν επιπλέον φυσική και ψυχική κόπωση
• Αυτοκαταστροφικές σκέψεις
• Αποστασιοποίηση από το βρέφος: δυσκολία ή ανυπαρξία συναισθηματικής σύνδεσης με το βρέφος

Πώς μπορεί να νιώθει η μητέρα με επιλόχειο κατάθλιψη;

Η μητέρα που αντιμετωπίζει επιλόχειο κατάθλιψη μπορεί συχνά να αισθάνεται μόνη, ένοχη ή/και ανήμπορη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της μητρότητας.

Στην επιλόχεια κατάθλιψη η αυτοαμφισβήτηση και η αρνητική εικόνα εαυτού για τη μητέρα είναι καταστάσεις, με τις οποίες μπορεί να έρθει αντιμέτωπη.

Υπάρχουν και ορισμένες – λιγότερο συχνές – περιπτώσεις, όπου μια μητέρα με επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί  να παλεύει με σκέψεις αυτοκτονίας και εκεί χρειάζεται ακόμη περισσότερη προσοχή.

Ποια είναι η αιτία της επιλόχειας κατάθλιψης;

Μέχρι σήμερα, δεν έχουν διευκρινιστεί συγκεκριμένες αιτίες για την εκδήλωση επιλόχειας κατάθλιψης, ωστόσο φαίνεται ότι αποτελεί πολυπαραγοντικό φαινόμενο.

Πρόκειται για αλληλεπίδραση μεταξύ φυσικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Παράλληλα, οι ορμονικές αλλαγές και προσωπικοί παράγοντες (π.χ. η ύπαρξη κατάθλιψης, άγχους ή ψυχοσυναισθηματικών προβλημάτων κατά το παρελθόν ή το επίπεδο προσαρμογής στο νέο ρόλο της μητρότητας) συμβάλλουν στην εμφάνισή της.

Ακόμη, δυσκολίες στην εγκυμοσύνη ή τον τοκετό είναι πιθανό να συμβάλλουν στην εκδήλωση επιλόχειας κατάθλιψης.

Επιπλέον, τα προβλήματα στη σχέση του ζευγαριού (συγκρούσεις, έλλειψη υποστήριξης από σύντροφο κ.α.) ή η απουσία κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου είναι πιθανό να επιδρούν στην εμφάνιση αυτής της διαταραχής.

Επιλόχειος κατάθλιψη ή μελαγχολία λοχείας;

Η μελαγχολία λοχείας (γνωστή και ως «baby blues») μπορεί να εμφανιστεί σε μεγάλο ποσοστό γυναικών (περίπου 70%), λίγες μέρες μετά τη γέννα και μέχρι τις πρώτες εβδομάδες της λοχείας, με συμπτώματα που τείνουν να μειώνονται.

Αποτελεί μια παροδική κατάσταση η οποία συνδέεται περισσότερο με τις ορμονικές αλλαγές της περιόδου αυτής. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Συναισθηματική ευαισθησία
• Θλίψη
• Ευαισθησία στην κριτική
• Αλλαγές στον ύπνο
• Κόπωση

Από την άλλη, στην επιλόχειο κατάθλιψη υπάρχουν περισσότερα συμπτώματα, σε μεγαλύτερο χρόνο, με υψηλότερη ένταση και με αποτέλεσμα την αποδιοργάνωση της μητέρας.

Οι μητέρες που πάσχουν από επιλόχεια κατάθλιψη κάνουν κακό στα μωρά τους;

Αυτή είναι μια ερώτηση που ανησυχεί αρκετές γυναίκες. Έτσι, ενώ ορισμένες μητέρες κατά την περίοδο αυτή μπορεί να έχουν δύσφορα συναισθήματα και σκέψεις, αρκετά σπάνια συμβαίνει μια μητέρα με επιλόχειο κατάθλιψη να βλάψει το παιδί της.

Η σημασία της φροντίδας εκείνου που φροντίζει

Η μητέρα είναι το πρόσωπο αναφοράς για το βρέφος, εκείνη που καλείται πρωτίστως να το φροντίσει. Η φροντίδα ενός βρέφους, το οποίο αποκλειστικά εξαρτάται από τη μητέρα τον πρώτο καιρό, είναι μια απαιτητική διαδικασία.

Για να μπορέσει μια μητέρα να παρέχει την απαιτούμενη φροντίδα στο νεογέννητο παιδί της, είναι πολύ σημαντικό να βρίσκει χρόνο και χώρο να φροντίζει τον εαυτό της, αλλά και να δεχτεί τη φροντίδα του συντρόφου της, του οποίου ο ρόλος είναι καταλυτικός.

Η επικοινωνία των σκέψεων και των συναισθημάτων της με τους σημαντικούς άλλους (και δη με τον σύντροφό της και πατέρα του παιδιού τους) είναι μια βασική μορφή αυτοφροντίδας.

Η εξωτερίκευση και το μοίρασμα της εμπειρίας της μητρότητας, επιτρέπει στη μητέρα να επικοινωνήσει την ομορφιά του ρόλου και ταυτόχρονα να ακουμπήσει φόβους και αγωνίες που μπορεί να τη δυσκολεύουν.

Ο στόχος της υποστήριξης της νέας μητέρας σε αυτή την περίοδο είναι να μπορέσει να χαρεί το παιδί της, πέρα από τις δυσκολίες και τις αυξημένες απαιτήσεις της μητρότητας, που έτσι κι αλλιώς υπάρχουν.

Επιλόχειος κατάθλιψη και η θέση του συντρόφου

Η στήριξη και η ενεργός συμμετοχή του συντρόφου και η λειτουργική σχέση μεταξύ του ζευγαριού που γίνονται νέοι γονείς είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο, καθώς μπορεί να μειώσει τη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων επιλόχειας κατάθλιψης στη νέα μητέρα.

Όταν η συντροφική σχέση χαρακτηρίζεται από ανοιχτή και ειλικρινή επικοινωνία και συναισθηματική σύνδεση, τότε μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά στην αποσταθεροποιητική περίοδο της λοχείας.

Ο ρόλος του συντρόφου – πατέρα σε αυτή την πρώτη φάση προσαρμογής με το νέο μέλος στην οικογένειά τους, αφορά την υποστήριξη και τη φροντίδα της συντρόφου του, η οποία φροντίζει το παιδί τους. Επομένως, ο ρόλος του είναι κεντρικός και καταλυτικός πρωτίστως απέναντι στη νέα μητέρα.

Έτσι, η καλή σχέση μεταξύ του ζευγαριού καθίσταται ζωτικής σημασίας για την βελτίωση της οικογενειακής δυναμικής με σημαντικά αποτελέσματα τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση αυτής της ψυχολογικής δυσκολίας.

Η επιλόχειος κατάθλιψη από υπαρξιακή συστημική οπτική

Η υπαρξιακή συστημική προσέγγιση στη κατανόηση και στην αντιμετώπιση της επιλόχειας κατάθλιψης εστιάζει στην ολιστική φροντίδα της μητέρας, τόσο σε επίπεδο προσωπικό όσο και σε σχεσιακό.

Η επιλόχειος κατάθλιψη, συχνά, γεννά στις μητέρες υπαρξιακά ερωτήματα, όπως το νόημα της ζωής, τη σημασία της μητρότητας, την προσωπική αξία και ικανότητα, τον γονεϊκό ρόλο, τον συντροφικό ρόλο, τις προσωπικές ανάγκες και επιθυμίες, την ευθύνη της φροντίδας μιας νέας ζωής κ.α.

Τα ερωτήματα αυτά γίνονται βασανιστικά, όταν μένουν ανέκφραστα και αναπάντητα.

Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία αυτά τα ερωτήματα και οι αγωνίες αποκτούν χώρο για επεξεργασία, ώστε οι μητέρες να μπορούν να τα εκφράσουν, να τα επεξεργαστούν και να δώσουν τις δικές τους προσωπικές απαντήσεις.

Ταυτόχρονα, η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζει στην ενδυνάμωση και αξιοποίηση της σχέσης του ζευγαριού, καθώς θεωρεί την καλή σχέση ως προστατευτικό και αποτρεπτικό παράγοντα στην εμφάνιση της επιλόχειας κατάθλιψης.

Ενώ, ευνοείται και το άνοιγμα της νέας μητέρας για την απόκτηση ή ενίσχυση του κοινωνικού της δικτύου (για παράδειγμα φιλικές σχέσεις).

Η ψυχοθεραπευτική διεργασία επιτρέπει στις μητέρες να ανακαλύψουν το δικό τους προσωπικό νόημα ζωής και να διαμορφώσουν την ζωή τους αντίστοιχα, με στόχο να μπορούν να απολαμβάνουν τη μητρότητα, τη σχέση με το σύντροφό τους, αλλά και την ζωή τους συνολικά, ακόμα και όταν οι συνθήκες είναι απαιτητικές, όπως η γονεϊκότητα στα πρώτα στάδια ζωής του βρέφους.

The post Επιλόχειος κατάθλιψη: Η σημασία της φροντίδας εκείνου που φροντίζει appeared first on ανθίΖΩντας.

Η υπερφαγία, δηλαδή η κατανάλωση πολύ μεγάλων ποσοτήτων τροφής συνοδευόμενη από την αίσθηση ότι δεν υπάρχει έλεγχος για διακοπή κατανάλωσης, αποτελεί μια κατάσταση, η οποία δυσκολεύει πολλούς ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και σε διαφορετικές φάσεις ζωής.

Υπερφαγία και υπερφαγικά επεισόδια

Η υπερφαγία εκδηλώνεται με τα  λεγόμενα υπερφαγικά επεισόδια. Τα υπερφαγικά επεισόδια είναι περίοδοι υπερβολικής κατανάλωσης τροφής.

Τα υπερφαγικά επεισόδια, συχνά, συνοδεύονται από έντονα αρνητικά συναισθήματα προς τον εαυτό (ντροπή, ενοχή, απογοήτευση, απέχθεια κ.α.), γεγονός που το καθιστά ένα ζήτημα, που οι άνθρωποι δυσκολεύονται να μοιραστούν με κάποιον.

Συμπτώματα της υπερφαγίας

Τα άτομα με υπερφαγικά επεισόδια συνηθέστερα αισθάνονται πως το φαγητό ασκεί δύναμη πάνω τους, ενώ οι ίδιοι νιώθουν ανίσχυροι να αντισταθούν, όταν βιώνουν αυτή την έντονη παρόρμηση και μοιάζει σαν να «ενδίδουν».

Έτσι, καταναλώνουν πολύ μεγάλες ποσότητες τροφής και στο τέλος του επεισοδίου, αντί για το αίσθημα του κορεσμού και της πληρότητας, γεννώνται συναισθήματα δυσφορίας και εσωτερικού κενού.

Σύμφωνα με το κλινικό διαγνωστικό εγχειρίδιο DSM-5, η Διαταραχή Υπερφαγίας και περιλαμβάνει την εξής κλινική συμπτωματολογία:

• Επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας, τα οποία πρέπει να εμπίπτουν στα εξής κριτήρια:
  • Η κατανάλωση σε συγκεκριμένο χρόνο (λ.χ. εντός 2 ωρών) ποσότητας τροφής, η οποία είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερη από εκείνη που μπορούν να καταναλώσουν οι περισσότεροι άνθρωποι κατά την ίδια χρονική περίοδο και κάτω από παρόμοιες περιστάσεις.
  •  Αίσθηση ότι δε μπορούν να ελέγξουν την κατανάλωση της τροφής κατά τη διάρκεια του επεισοδίου (λ.χ., αίσθημα του ατόμου ότι αδυνατεί να σταματήσει να τρώει ή να ελέγξει πόσο τρώει).

• Τα υπερφαγικά επεισόδια χρειάζεται να συνοδεύονται με τουλάχιστον τρία από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
  • Τρώει πολύ πιο γρήγορα από το φυσιολογικό.
  • Τρώει μέχρι να αισθανθεί δυσάρεστα υπερπλήρης.
  • Καταναλώνει μεγάλες ποσότητες τροφής χωρίς αίσθημα πείνας.
  • Τρώει μόνος του, καθώς νιώθει ντροπή για το πόσο πολύ τρώει.
  • Μετά το υπερφαγικό επεισόδιο αισθάνεται απέχθεια για τον εαυτό του ή νιώθει ένοχος.
• Υπάρχει έκδηλη ενόχληση σχετικά με την υπερφαγία.
• Κατά μέσο όρο, η υπερφαγία εκδηλώνεται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για περίοδο 3 μηνών (Διαγνωστικά Κριτήρια DSM-5, 2015, σελ. 174).

Υπερφαγία και αίτια

Εστιάζοντας περισσότερο στο ζήτημα, ενώ μοιάζει πως οι άνθρωποι που θα κάνουν υπερφαγικά επεισόδια πεινούν για φαγητό, η εξήγηση είναι κάπως διαφορετική.

Κάποιες φορές, οι άνθρωποι που εκδηλώνουν υπερφαγικά επεισόδια φαίνεται να «πεινούν» για κάτι διαφορετικό: επιθυμία για ζωή, συντροφικότητα, φροντίδα, αποδοχή, αγάπη είναι μερικά μόνο παραδείγματα.

Σε άλλες περιπτώσεις, η υπερφαγία λειτουργεί ως «παρηγοριά» απέναντι σε μία έντονα αρνητική εικόνα για τον εαυτό, ενώ ταυτόχρονα το φαγητό λειτουργεί ως μέσο (αυτο)τιμωρίας ή ως αντίδραση σε συναισθηματικό πόνο, ο οποίος δεν μπορεί να εκφραστεί λεκτικά.

Έτσι, αν εμβαθύνουμε πέρα από τα συμπτώματα, συχνά μπορούμε να συναντήσουμε ανθρώπους, οι οποίοι έχουν βιώσει ενοχή, τραύμα ή/και καταπίεση.

Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις όπου το φαγητό συμβολίζει κάτι παραπάνω από τη θρέψη και την απόλαυση που μπορεί να συνοδεύει τη κατανάλωσή του.

Μπορεί, για παράδειγμα, να συνιστά ένα μέσο έκφρασης συναισθημάτων ή ελέγχου για ανθρώπους που δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ή έναν αδόκιμο τρόπο αντιμετώπισης δυσκολιών.

Έτσι, τα υπερφαγικά επεισόδια κάνουν την εμφάνισή τους όταν κανείς αισθάνεται ανίσχυρος μπροστά σε δυσκολίες και δυσκολεύεται σε μεγάλο βαθμό να διαχειριστεί το άγχος ή τη δυσφορία του.

Επιπλέον, ο ρόλος του φαγητού μέσα στην οικογενειακή δομή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση της διαταραχής.

Για παράδειγμα, αν το γρήγορο φαγητό ήταν απαγορευμένο στην οικογένεια, αυτή η απαγόρευση/στέρηση μπορεί να ενισχύσει την «ανάγκη» για υπερκατανάλωσή του και, επομένως, τα υπερφαγικά επεισόδια να αφορούν κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων junk food.

Από την άλλη, η έλλειψη συναισθηματικής ζεστασιάς και υποστήριξης μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, μπορεί να ενισχύσει την τάση υποκατάστασης αυτού του κενού μέσω ξεσπασμάτων στο φαγητό.

Υπερφαγία και αντιμετώπιση: υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία

Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία γίνεται εστίαση στις δυσλειτουργικές σχέσεις που υπάρχουν μέσα στην οικογένεια, αφού συχνά επιδρά σημαντικά στην εκδήλωση της συγκεκριμένης διαταραχής.

Διερευνώνται πιθανές δυσλειτουργίες στην επικοινωνία, αν υπήρχε ή εξακολουθεί να υπάρχει απουσία συναισθηματικής υποστήριξης μεταξύ των μελών της οικογένειας, αλλά και αν υπάρχουν σχέσεις εξουσίας μέσα στο οικογενειακό σύστημα.

Πέρα από τα συμπτώματα που επισείει η υπερφαγία, στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία δίνεται βάση και στη κατανόηση των βαθύτερων αιτιών που έχουν οδηγήσει στην εκδήλωσή τους, αλλά και στη νοηματοδότηση των υπερφαγικών επεισοδίων για τη ζωή του θεραπευόμενου.  

Συνολικά, το ζήτημα της υπερφαγίας αποτελεί μια δύσφορη κατάσταση για τον άνθρωπο που το βιώνει. Ωστόσο, όπως φαίνεται, δεν συμβαίνει «από μόνο του», αλλά συνήθως συνδέεται με κάποια ή κάποιες από τις παραπάνω εξηγήσεις.

Η φροντίδα, λοιπόν, των ανθρώπων με υπερφαγία ψυχοθεραπευτικά είναι σημαντικό να μην εστιάζει μόνο στην ανακούφιση από το σύμπτωμα, αλλά και στην αναζήτηση των βαθύτερων αιτιών και συσχετισμών που οδηγούν εκεί.

Βιβλιογραφία

Γκοτζαμάνης, Κ. (Επιμ.) (2015). Διαγνωστικά Κριτήρια από DSM-5. Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας.

The post Υπερφαγία: η δύναμη του φαγητού; appeared first on ανθίΖΩντας.

Η κρίση πανικού αποτελεί μια συνθήκη που εκδηλώνεται με έντονο φόβο και οξύ άγχος.

Συνήθως, συμβαίνει ξαφνικά, κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά (συχνότερα μέχρι 10’, σπανιότερα 30’), το άτομο βιώνει πολύ έντονη δυσφορία, ενώ εκδηλώνονται και σωματικές αντιδράσεις.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κρίσης πανικού;

Η κρίση πανικού, πέρα από το έντονο άγχος και τον φόβο, συνοδεύεται και από σωματικά συμπτώματα. Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με το DSM – 5 , το άτομο που βιώνει κρίση πανικού μπορεί να παρουσιάσει ορισμένα από τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Αίσθηση αυξημένων παλμών ή ταχυπαλμία
• Εφίδρωση
• Έντονο τρόμο
• Αίσθημα ασφυξίας ή πνιγμού
• Πόνος στο στήθος
• Ναυτία, ζάλη ή τάση λιποθυμίας
• Παραισθησίες (μούδιασμα ή μυρμηγκιάσματα)
• Αποπραγματοποίηση (αίσθημα μη πραγματικού) ή αποπροσωποποίηση (αίσθημα απόσπασης από τον ίδιο τον εαυτό)
• Φόβος απώλειας του ελέγχου ή επερχόμενης τρέλας ή θανάτου

Τα συμπτώματα είναι δυσάρεστα και συχνά παρατηρείται η μείωση της λειτουργικότητας του ατόμου με σκοπό να μη βιώσει ξανά τα συμπτώματα ή να μην γίνει αντιληπτό από τρίτους ότι τα βιώνει.

Ο φόβος, λοιπόν, είναι αναμενόμενο συναίσθημα που συνοδεύει την κρίση πανικού.

Η κρίση πανικού μπορεί να απειλήσει τη ζωή μου;

Παρά το γεγονός ότι τα σωματικά συμπτώματα που εκδηλώνονται σε μια κρίση πανικού είναι έντονα, στην πραγματικότητα δεν απειλούν τη ζωή.

Για παράδειγμα, σε αρκετές περιπτώσεις οι άνθρωποι βιώνουν το φόβο ότι παθαίνουν κάποιο καρδιολογικό πρόβλημα, λόγω των σωματικών συμπτωμάτων, που συνοδεύουν μια κρίση πανικού.

Γιατί παθαίνω κρίσεις πανικού;

Όταν προκύπτει μια κρίση πανικού είναι σημαντικό να γίνει η νοηματοδότηση και κατανόηση της συγκεκριμένης αντίδρασης. Οι άνθρωποι που βιώνουν κρίσεις πανικού συνήθως έχουν αντιμετωπίσει στο πρόσφατο παρελθόν ή αντιμετωπίζουν και στο παρόν κάποιο συμβάν ή μια κατάσταση που τους αποσταθεροποιεί.

Αυτές οι αποσταθεροποιήσεις μπορεί να διευκολύνουν την πυροδότηση κρίσης (ή ακόμα και επαναλαμβανόμενων κρίσεων) πανικού. Επιπλέον, ενώ μοιάζει ότι η κρίση πανικού έρχεται ξαφνικά, «από το πουθενά» (και πολλές φορές σε μια κατάσταση επιφανειακής χαλάρωσης του ατόμου), συχνά σχετίζεται με έντονα γεγονότα ζωής.

Η κρίση πανικού, ενώ είναι μια δυσάρεστη και δυσφορική κατάσταση για το πρόσωπο που τη βιώνει, είναι σημαντικό να γίνει σαφές πως «κουβαλά» μια πληροφορία. Μια πληροφορία που ενδεχομένως το πρόσωπο που τη βιώνει, μπορεί να μην την «ακούει» και να την προσπερνά.

Κρίση πανικού και αντιμετώπιση: Υπαρξιακή Συστημική ψυχοθεραπεία

Αρχικά, είναι σημαντικό να καταγραφεί ότι, οι άνθρωποι που βιώνουν κρίση πανικού είναι άνθρωποι υπεύθυνοι που έχουν ζωντανή την επιθυμία μέσα τους. Άνθρωποι, οι οποίοι μπορεί για παράδειγμα να καλούνται να πάρουν μια απόφαση ζωής, που τους είναι σημαντική.

Ταυτόχρονα, όμως, ίσως να βρίσκονται σε μια συνθήκη που μπορεί να μην τους επιτρέπει το νέο αυτό βήμα και να αισθάνονται εγκλωβισμό.

Ουσιαστικά, η κρίση πανικού κρύβει επιθυμία, σκέψεις και συναισθήματα που δεν έχει επιτραπεί (μέχρι τώρα) να εκφραστούν ανοιχτά και το άτομο αισθάνεται ότι δε μπορεί να τα υπερασπιστεί.

Η κρίση πανικού, δηλαδή, πυροδοτείται από την εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και στην αναστολή της.

Η Υπαρξιακή Συστημική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει όχι μόνο σε επίπεδο ανακούφισης των συμπτωμάτων, αλλά κυρίως στη κατανόηση του νοήματος της κρίσης πανικού για τη ζωή του ατόμου.

Μέσα από την ψυχοθεραπεία, οι θεραπευόμενοι γίνονται «μεταφραστές» του μηνύματος που συνοδεύει την κρίση πανικού.

Το άτομο έχει την ευκαιρία να κατανοήσει το «πώς» και το «γιατί» ξέσπασε η κρίση πανικού, όπως επίσης και ποια πληροφορία μεταφέρει για τη ζωή του.

Έτσι, οι άνθρωποι μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα που ήταν κρυμμένα και καταπιεσμένα και καλούνται να αναλάβουν την προσωπική τους ευθύνη προς την υπεράσπιση της επιθυμίας τους.

Ράνια Λίτου

Κοινωνική Λειτουργός, MSc

Υπαρξιακή Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια

The post Κρίση πανικού – Τι είναι και πώς θα την αντιμετωπίσω; appeared first on ανθίΖΩντας.