Τι είναι η επιλόχειος κατάθλιψη;
Η επιλόχειος κατάθλιψη αποτελεί ένα σύνθετο ψυχολογικό ζήτημα, μια κατάσταση που επηρεάζει την ψυχική ισορροπία της νέας μητέρας, συνηθέστερα μετά τη γέννηση του παιδιού της. Πιο συχνά, περιλαμβάνει συναισθηματική δυσφορία, θλίψη, ανησυχία και άλλες ψυχολογικές εκφάνσεις.
Παρόλο που συνδέεται στενά με τις φυσικές και ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν μετά τη γέννηση, εντούτοις έχει αναδειχθεί ότι είναι επίσης συνδεδεμένη με κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.
Πότε παρουσιάζεται η επιλόχειος κατάθλιψη;
Η επιλόχειος κατάθλιψη εκδηλώνεται συνήθως μετά την γέννηση. Ωστόσο, δεν είναι απίθανο να εμφανιστεί και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή ακόμα και κατά τη διάρκεια του τοκετού.
Συνήθως, εμφανίζεται κατά τους έξι πρώτους μήνες μετά τον τοκετό, ωστόσο υπάρχουν και περιπτώσεις που παρουσιάζεται ακόμα και κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους.
Πόσο διαρκεί η επιλόχειος κατάθλιψη;
Σε γενικές γραμμές, τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης διαρκούν συνήθως περίπου έξι μήνες. Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα επιμένουν και περισσότερο.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει καθορισμένη διάρκεια για όλες τις γυναίκες που βιώνουν επιλόχεια κατάθλιψη. Η διάρκεια μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά από άτομο σε άτομο, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες (π.χ. διαθέσιμο υποστηρικτικό δίκτυο, σχέση με σύντροφο, προηγούμενο ιστορικό ψυχικής υγείας, συνθήκες γέννησης του βρέφους κ.α.).
Επιλόχειος κατάθλιψη: Συμπτώματα
Στην επιλόχειο κατάθλιψη οι γυναίκες βιώνουν έντονες ψυχικές και συναισθηματικές αλλαγές. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ενδεικτικά:
- Αίσθημα βαθιάς θλίψης, απελπισίας ή ανησυχίας για μεγάλο χρονικό διάστημα και χωρίς να υπάρχει αντίστοιχος λόγος
- Δυσκολία ή αδυναμία φροντίδας του βρέφους, αλλά και του εαυτού της
- Απώλεια ενδιαφέροντος ή απόλαυσης: διαπιστώνεται δυσκολία ή και αδυναμία να απολαύσει η μητέρα δραστηριότητες που παλαιότερα την ευχαριστούσαν
- Κόπωση και εξάντληση: υπάρχει συνεχής και πολύ έντονη κόπωση, ανεξαρτήτως ύπνου ή ξεκούρασης
- Διαταραχές ύπνου και διατροφής, οι οποίες επιφέρουν επιπλέον φυσική και ψυχική κόπωση
- Αυτοκαταστροφικές σκέψεις
- Αποστασιοποίηση από το βρέφος: δυσκολία ή ανυπαρξία συναισθηματικής σύνδεσης με το βρέφος
Πώς μπορεί να νιώθει η μητέρα με επιλόχειο κατάθλιψη;
Η μητέρα που αντιμετωπίζει επιλόχειο κατάθλιψη μπορεί συχνά να αισθάνεται μόνη, ένοχη ή/και ανήμπορη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της μητρότητας.
Στην επιλόχεια κατάθλιψη η αυτοαμφισβήτηση και η αρνητική εικόνα εαυτού για τη μητέρα είναι καταστάσεις, με τις οποίες μπορεί να έρθει αντιμέτωπη.
Υπάρχουν και ορισμένες – λιγότερο συχνές – περιπτώσεις, όπου μια μητέρα με επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να παλεύει με σκέψεις αυτοκτονίας και εκεί χρειάζεται ακόμη περισσότερη προσοχή.
Ποια είναι η αιτία της επιλόχειας κατάθλιψης;
Μέχρι σήμερα, δεν έχουν διευκρινιστεί συγκεκριμένες αιτίες για την εκδήλωση επιλόχειας κατάθλιψης, ωστόσο φαίνεται ότι αποτελεί πολυπαραγοντικό φαινόμενο.
Πρόκειται για αλληλεπίδραση μεταξύ φυσικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Παράλληλα, οι ορμονικές αλλαγές και προσωπικοί παράγοντες (π.χ. η ύπαρξη κατάθλιψης, άγχους ή ψυχοσυναισθηματικών προβλημάτων κατά το παρελθόν ή το επίπεδο προσαρμογής στο νέο ρόλο της μητρότητας) συμβάλλουν στην εμφάνισή της.
Ακόμη, δυσκολίες στην εγκυμοσύνη ή τον τοκετό είναι πιθανό να συμβάλλουν στην εκδήλωση επιλόχειας κατάθλιψης.
Επιπλέον, τα προβλήματα στη σχέση του ζευγαριού (συγκρούσεις, έλλειψη υποστήριξης από σύντροφο κ.α.) ή η απουσία κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου είναι πιθανό να επιδρούν στην εμφάνιση αυτής της διαταραχής.
Επιλόχειος κατάθλιψη ή μελαγχολία λοχείας;
Η μελαγχολία λοχείας (γνωστή και ως «baby blues») μπορεί να εμφανιστεί σε μεγάλο ποσοστό γυναικών (περίπου 70%), λίγες μέρες μετά τη γέννα και μέχρι τις πρώτες εβδομάδες της λοχείας, με συμπτώματα που τείνουν να μειώνονται.
Αποτελεί μια παροδική κατάσταση η οποία συνδέεται περισσότερο με τις ορμονικές αλλαγές της περιόδου αυτής. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Συναισθηματική ευαισθησία
- Θλίψη
- Ευαισθησία στην κριτική
- Αλλαγές στον ύπνο
- Κόπωση
Από την άλλη, στην επιλόχειο κατάθλιψη υπάρχουν περισσότερα συμπτώματα, σε μεγαλύτερο χρόνο, με υψηλότερη ένταση και με αποτέλεσμα την αποδιοργάνωση της μητέρας.
Οι μητέρες που πάσχουν από επιλόχεια κατάθλιψη κάνουν κακό στα μωρά τους;
Αυτή είναι μια ερώτηση που ανησυχεί αρκετές γυναίκες. Έτσι, ενώ ορισμένες μητέρες κατά την περίοδο αυτή μπορεί να έχουν δύσφορα συναισθήματα και σκέψεις, αρκετά σπάνια συμβαίνει μια μητέρα με επιλόχειο κατάθλιψη να βλάψει το παιδί της.
Η σημασία της φροντίδας εκείνου που φροντίζει
Η μητέρα είναι το πρόσωπο αναφοράς για το βρέφος, εκείνη που καλείται πρωτίστως να το φροντίσει. Η φροντίδα ενός βρέφους, το οποίο αποκλειστικά εξαρτάται από τη μητέρα τον πρώτο καιρό, είναι μια απαιτητική διαδικασία.
Για να μπορέσει μια μητέρα να παρέχει την απαιτούμενη φροντίδα στο νεογέννητο παιδί της, είναι πολύ σημαντικό να βρίσκει χρόνο και χώρο να φροντίζει τον εαυτό της, αλλά και να δεχτεί τη φροντίδα του συντρόφου της, του οποίου ο ρόλος είναι καταλυτικός.
Η επικοινωνία των σκέψεων και των συναισθημάτων της με τους σημαντικούς άλλους (και δη με τον σύντροφό της και πατέρα του παιδιού τους) είναι μια βασική μορφή αυτοφροντίδας.
Η εξωτερίκευση και το μοίρασμα της εμπειρίας της μητρότητας, επιτρέπει στη μητέρα να επικοινωνήσει την ομορφιά του ρόλου και ταυτόχρονα να ακουμπήσει φόβους και αγωνίες που μπορεί να τη δυσκολεύουν.
Ο στόχος της υποστήριξης της νέας μητέρας σε αυτή την περίοδο είναι να μπορέσει να χαρεί το παιδί της, πέρα από τις δυσκολίες και τις αυξημένες απαιτήσεις της μητρότητας, που έτσι κι αλλιώς υπάρχουν.
Επιλόχειος κατάθλιψη και η θέση του συντρόφου
Η στήριξη και η ενεργός συμμετοχή του συντρόφου και η λειτουργική σχέση μεταξύ του ζευγαριού που γίνονται νέοι γονείς είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο, καθώς μπορεί να μειώσει τη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων επιλόχειας κατάθλιψης στη νέα μητέρα.
Όταν η συντροφική σχέση χαρακτηρίζεται από ανοιχτή και ειλικρινή επικοινωνία και συναισθηματική σύνδεση, τότε μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά στην αποσταθεροποιητική περίοδο της λοχείας.
Ο ρόλος του συντρόφου – πατέρα σε αυτή την πρώτη φάση προσαρμογής με το νέο μέλος στην οικογένειά τους, αφορά την υποστήριξη και τη φροντίδα της συντρόφου του, η οποία φροντίζει το παιδί τους. Επομένως, ο ρόλος του είναι κεντρικός και καταλυτικός πρωτίστως απέναντι στη νέα μητέρα.
Έτσι, η καλή σχέση μεταξύ του ζευγαριού καθίσταται ζωτικής σημασίας για την βελτίωση της οικογενειακής δυναμικής με σημαντικά αποτελέσματα τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση αυτής της ψυχολογικής δυσκολίας.
Η επιλόχειος κατάθλιψη από υπαρξιακή συστημική οπτική
Η υπαρξιακή συστημική προσέγγιση στη κατανόηση και στην αντιμετώπιση της επιλόχειας κατάθλιψης εστιάζει στην ολιστική φροντίδα της μητέρας, τόσο σε επίπεδο προσωπικό όσο και σε σχεσιακό.
Η επιλόχειος κατάθλιψη, συχνά, γεννά στις μητέρες υπαρξιακά ερωτήματα, όπως το νόημα της ζωής, τη σημασία της μητρότητας, την προσωπική αξία και ικανότητα, τον γονεϊκό ρόλο, τον συντροφικό ρόλο, τις προσωπικές ανάγκες και επιθυμίες, την ευθύνη της φροντίδας μιας νέας ζωής κ.α.
Τα ερωτήματα αυτά γίνονται βασανιστικά, όταν μένουν ανέκφραστα και αναπάντητα.
Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία αυτά τα ερωτήματα και οι αγωνίες αποκτούν χώρο για επεξεργασία, ώστε οι μητέρες να μπορούν να τα εκφράσουν, να τα επεξεργαστούν και να δώσουν τις δικές τους προσωπικές απαντήσεις.
Ταυτόχρονα, η υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζει στην ενδυνάμωση και αξιοποίηση της σχέσης του ζευγαριού, καθώς θεωρεί την καλή σχέση ως προστατευτικό και αποτρεπτικό παράγοντα στην εμφάνιση της επιλόχειας κατάθλιψης.
Ενώ, ευνοείται και το άνοιγμα της νέας μητέρας για την απόκτηση ή ενίσχυση του κοινωνικού της δικτύου (για παράδειγμα φιλικές σχέσεις).
Η ψυχοθεραπευτική διεργασία επιτρέπει στις μητέρες να ανακαλύψουν το δικό τους προσωπικό νόημα ζωής και να διαμορφώσουν την ζωή τους αντίστοιχα, με στόχο να μπορούν να απολαμβάνουν τη μητρότητα, τη σχέση με το σύντροφό τους, αλλά και την ζωή τους συνολικά, ακόμα και όταν οι συνθήκες είναι απαιτητικές, όπως η γονεϊκότητα στα πρώτα στάδια ζωής του βρέφους.
