Αυτοπεποίθηση: τί είναι;
Η αυτοπεποίθηση αναφέρεται στην εμπιστοσύνη και την πίστη που ένα άτομο έχει στις δικές του ικανότητες, δεξιότητες και δυνατότητες.
Αυτή η πεποίθηση καθορίζει τον τρόπο, με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας, τον κόσμο και, συνεπώς, επηρεάζει ως προς το πώς αντιδρούμε σε διάφορες καταστάσεις.
Ένα άτομο με υψηλή αυτοπεποίθηση έχει την πίστη ότι μπορεί να αντιμετωπίσει προκλήσεις, να επιτύχει στόχους που θέτει και να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις διάφορες πτυχές της ζωής του.
Η αυτοπεποίθηση συνδέεται με την εσωτερική ευαισθησία και την ικανότητα να αντιμετωπίζουμε την αβεβαιότητα, χωρίς να χάνουμε την πίστη μας στον εαυτό μας.
Έτσι, ακόμα και σε μια περίπτωση που δεν καταφέρουμε να επιτύχουμε έναν στόχο, η πεποίθηση για τις ικανότητές μας δεν αλλάζει.
Ταυτόχρονα, η αυτοπεποίθηση προσδίδει την αίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο του εαυτού και της ζωής μας.
Από την άλλη πλευρά, άνθρωποι που δεν έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους, εξαρτώνται σημαντικά από την άποψη των άλλων, προκειμένου να αισθανθούν καλά με τον εαυτό τους.
Επιπλέον, πιστεύουν ότι δεν είναι σε θέση να επιτύχουν τα όνειρά τους και δεν αναλαμβάνουν ρίσκα για την υλοποίηση των στόχων τους, υπό το φόβο της αποτυχίας.
Χαμηλή αυτοπεποίθηση: πώς εκδηλώνεται
Η χαμηλή αυτοπεποίθηση εκδηλώνεται με διάφορες σκέψεις που μπορούμε να τις παρατηρήσουμε στην καθημερινότητά μας. Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα σκέψεων, που σχετίζονται με χαμηλή αυτοπεποίθηση.
- Ο εγκλωβισμός σε έναν διαρκή αρνητικό τρόπο σκέψης σχετικά με όσα κάνουμε ή μας συμβαίνουν (π.χ. «τα κάνω όλα λάθος», «δεν συμβαίνει τίποτα καλό σε εμένα»)
- Η εστίαση σε σκέψεις, οι οποίες υποδηλώνουν υποτίμηση για τον εαυτό (π.χ. «δεν αξίζω», «δεν είμαι καλός/ή σε τίποτα»)
- Η διαρκής σύγκριση με άλλους ανθρώπους, όπου πάντα είναι αρνητική η έκβαση για τον εαυτό (π.χ. «Ο X. είναι πολύ καλύτερος στη δουλειά από εμένα», «Όλοι οι φίλοι μου έχουν πετύχει, ενώ εγώ όχι»)
- Η ηθική επίκριση προς τον εαυτό μας (π.χ. «Αυτό που κάνω είναι κακό», «Δεν είμαι καλός άνθρωπος»)
- Η αγωνία ότι οι άλλοι μας βλέπουν υποτιμητικά (π.χ. «Οι γύρω μου μάλλον με θεωρούν γελοίο/α», «Δεν θέλει κανένας να κάνει παρέα μαζί μου»)
- Η ανάγκη να είμαστε (σε όσα κάνουμε) τέλειοι (π.χ. «Πάλι δεν το έκανα σωστά, είμαι άχρηστος/η»)
- Ευαισθησία στην κριτική των άλλων για κάποια πράξη μας, η οποία οδηγεί σε σκληρή αυτοκριτική και υποτίμηση της αξίας μας
- Ευαισθησία στην αποτυχία μιας δράσης, η οποία ερμηνεύεται ως συνολική αποτυχία για τον εαυτό μας (π.χ. «Δεν κατάφερα να περάσω τις εξετάσεις, άρα δεν αξίζω σε τίποτα»)
Αυτές είναι μερικές από τις σκέψεις που μπορεί να κάνουμε, όταν δεν έχουμε πίστη στον εαυτό μας. Φυσικά, υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα τρόπων σκέψης που μπορεί να υποδηλώνουν χαμηλή αυτοπεποίθηση.
Όταν αυτές οι σκέψεις γίνονται τακτικά και σε πολλούς τομείς της ζωής μας, τότε υπάρχει επιβάρυνση και στα συναισθήματα, αφού επικρατεί το αίσθημα της δυσφορίας.
Αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση
Η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμηση είναι δύο ξεχωριστές αλλά αλληλένδετες έννοιες και λειτουργίες, οι οποίες αφορούν διαφορετικές πτυχές της σχέσης ενός ατόμου με τον εαυτό του. Ας εξετάσουμε τις διαφορές μεταξύ τους:
Αυτοπεποίθηση:
Η αυτοπεποίθηση περιγράφει την πίστη του ατόμου στις δικές του ικανότητες και δυνατότητες.
Συνδέεται με την πεποίθηση ότι είμαστε ικανοί να αντιμετωπίσουμε προκλήσεις, να επιτύχουμε στόχους και να ανταπεξέλθουμε αποτελεσματικά σε διάφορες καταστάσεις της ζωής μας.
Η αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι υψηλή σε ορισμένους τομείς της ζωής μας (π.χ. επαγγελματικό, ακαδημαϊκό, κοινωνικές επαφές), ενώ σε άλλους να είναι χαμηλή (π.χ. ερωτικές σχέσεις).
Αυτοεκτίμηση:
Η αυτοεκτίμηση αφορά την αξία που ένα άτομο δίνει για τον εαυτό του.
Συνδέεται με τον τρόπο που βλέπουμε ευρύτερα τον εαυτό μας, το αν αξίζουμε και τί συναισθήματα νιώθουμε για τον εαυτό μας.
Η αυτοεκτίμηση δεν σχετίζεται με την πίστη που μπορεί να έχουμε στις ικανότητές μας σε ένα τομέα ζωής ή σε μια δραστηριότητα. Απεναντίας, σχετίζεται με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας συνολικά.
Ενώ η αυτοπεποίθηση επικεντρώνεται στην εμπιστοσύνη που διαθέτουμε στις ικανότητές μας, η αυτοεκτίμηση επικεντρώνεται στην εκτίμηση της προσωπικής αξίας και στη σχέση μας με τον εαυτό μας. Και οι δύο έννοιες είναι σημαντικές για την ψυχολογική ευεξία και την προσωπική ανάπτυξη, καθώς συμβάλλουν στη διαμόρφωση θετικής στάσης απέναντι στον εαυτό.
Αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία
Όπως έχει αναφερθεί, η αυτοπεποίθηση είναι σημαντική, καθώς αφορά την πεποίθηση για τις δυνατότητες, τις ικανότητες και την αξία του ατόμου. Από την άλλη, η αυτογνωσία είναι επίσης πολύτιμη, καθώς συνιστά τη βαθιά κατανόηση του εαυτού μας, συμπεριλαμβανομένων και των σκοτεινών πτυχών μας.
Στην υπαρξιακή συστημική προσέγγιση η αυτοπεποίθηση κατακτάται σταδιακά, μέσα από την ανάδειξη των δυνατοτήτων, των θετικών χαρακτηριστικών του ατόμου, αλλά και μέσω της επίγνωσης των δυσλειτουργικών μας σημείων.
Επομένως, η αυτοπεποίθηση συνδέεται στενά με την αυτογνωσία. Καθώς γνωρίζουμε περισσότερα για τον εαυτό μας, ενισχύεται η πεποίθηση που έχουμε για τις ικανότητές μας, αφού μπορούμε να κατασκευάσουμε μια ισχυρότερη, πιο σταθερή αυτοεικόνα και να δημιουργήσουμε θετικές αλλαγές στη ζωή μας.
Αυτοπεποίθηση: πώς χτίζεται;
Η αυτοπεποίθηση είναι ένα σημαντικό προσωπικό χαρακτηριστικό, το οποίο εξαρτάται σε υψηλό βαθμό από τις σχέσεις με τους σημαντικούς μας ανθρώπους, ενώ χτίζεται ήδη από την παιδική ηλικία.
Η σχέση με τους γονείς και τον οικογενειακό περίγυρο, οι αναφορές των γονέων στο παιδί, αλλά και η εικόνα που έχει ένα παιδί σχετικά με το πώς οι γονείς βλέπουν τους εαυτούς τους είναι παράγοντες ισχυρής επιρροής στην οικοδόμηση αυτοπεποίθησης.
Αν, για παράδειγμα, ένα άτομο έχει δεχθεί ως παιδί διαρκή αμφισβήτηση στις ικανότητές του ή διαπιστώνει ότι οι γονείς του δεν πιστεύουν στους εαυτούς τους, τότε είναι πιθανό το παιδί αυτό στην πάροδο του χρόνου να αναπτύξει χαμηλή αυτοπεποίθηση (και αυτοεκτίμηση).
Ενώ αυτή η αμφισβήτηση μπορεί να έχει προστατευτικούς λόγους απέναντι στις αντιξοότητες της ζωής, εντούτοις κληροδοτεί το παιδί με φόβους και ανησυχίες, που δεν επιτρέπουν να αφουγκραστεί τις ικανότητές του.
Ωστόσο, η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται μόνο στην παιδική ηλικία!
Αντιθέτως, αποτελεί μια διαρκή διαδικασία ζύμωσης με τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Επομένως, μπορεί κανείς να αποκτήσει (ή ανακτήσει) την αυτοπεποίθησή του και στην ενήλικη ζωή.
Αυτοπεποίθηση στην ενήλικη ζωή: η συμβολή της ψυχοθεραπείας
Όπως έχει ήδη γραφτεί παραπάνω, η αυτοπεποίθηση δεν είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό που κάποιος το έχει ή όχι. Απεναντίας, είναι μια διαρκής και δυναμική διαδικασία. Για αυτό και μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες, όπως οι εμπειρίες, ο περίγυρος, οι σχέσεις και οι εσωτερικές πεποιθήσεις.
Η ανάπτυξη της υγιούς αυτοπεποίθησης μπορεί να είναι ένας σημαντικός στόχος στην προσωπική ανάπτυξη, καθώς συνδέεται στενά με την ευημερία και την ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις της ζωής.
Η ψυχοθεραπεία σε αυτή την περίπτωση είναι ένας βοηθητικός τρόπος ανάκτησης της αυτοπεποίθησης.
Στην υπαρξιακή συστημική ψυχοθεραπεία η εστίαση γίνεται στη ρίζα αυτών των δύσφορων πεποιθήσεων και συναισθημάτων για τον εαυτό, με στόχο την απόκτηση επίγνωσης.
Παράλληλα, υπάρχει ο χώρος να εξερευνηθεί πώς οι θεραπευόμενοι σχετίζονται με τα σημαντικά τους πρόσωπα διαχρονικά. Αυτή η διεργασία παρέχει τη δυνατότητα να αποκτήσουν επίγνωση σχετικά με δυσλειτουργικά μοτίβα επικοινωνίας και, παράλληλα, να βρουν τρόπους που θα απολαμβάνουν τη σχέση με τον περίγυρό τους.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, δίνεται η ευκαιρία στους θεραπευόμενους να ανακαλύψουν τον εαυτό τους. Να αποκτήσουν, δηλαδή, αυτογνωσία! Αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία είναι σημαντικές παράμετροι της ψυχικής ευεξίας!
Ψυχολόγος, MSc
Υπαρξιακός Συστημικός Ψυχοθεραπευτής
